öfke kontrolü

 

Özet

 

Öfke Kontrolü

 

Öfke istenmeyen sonuçlara ve karşılanmayan beklentilere karşı verilen tepki olarak kısaca ifade edilebilir. Ancak sadece ortaya çıkma mekanizması öfkeyi tam olarak ifade etmemektedir. Nitekim istenmeyen sonuçlara öfke ile tepki vermek şart değildir. Öfkeyi diğer duygusal göstergelerden ayıran faktörler fizyolojik olarak ölçülebilir. Bu yönüyle öfke hipotetik bir psikoloji tanımından öte gerçek bir tepki zincirine yol açan zihinsel mekanizmalardan biridir. Evrenseldir, ancak ifadesi evrensel değildir. Çeşitli şekillerde ifade edilmesi öfkeyi tanımlamayı zorlaştıran faktörlerdendir.

Öfke çeşitli açılardan kategorize edilebilir. Örneğin suç oluşturacak sonuçlara yol açıp açması yönünden araştırılabilirken, halihazırda öfke yüzünden suçlu olan kişilerde öfke konusundaki çalışmaların etkinliği üzerinde de araştırma yapılabilir.

Diğer bir açıdan klinik bir sorun oluşturmayan ve kişinin suç olarak tanımlanan davranışları yapmasına neden olmayan ancak kişilerin ilişkilerini ve hayatını olumsuz yönde etkileyen öfke de öfke kontrolü açısından araştırılabilir.

Giriş

Biagio (1989) öfkeyi, gerçek veya varsanılan bir engellenme, tehdit veya haksızlık karşısında oluşan bilişlerle ilgili ve kişiyi rahatsız edici uyarıcıları ortadan kaldırmaya yönelten, güçlü bir duygu olarak tanımlamakta; Töretsda (1990) öfkenin planlanarak ortaya çıkan bir durum olmadığını, çoğunlukla engellenme, haksızlığa uğrama, eleştirilme, küçümsenme gibi durumlarda oluşan bir duygu olduğunu söylemekte; Spielberg ve arkadaşları (1991) öfkeyi basit bir sinirlilik veya kızgınlık halinden, yoğun hiddet durumuna kadar değişen dereceli bir duygusal durum olarak tanımlamakta; Kassinove ve Sukhodolsky (1995) öfkeyi, belirli bilişsel, algısal çarpıtmalarla bağlantılı fenomenolojik, içsel bir duygu durumu olarak tanımlamakta; Novaco (1999), öfkeyi bilişsel-davranışsal model çerçevesinde, bilişsel olarak öfke diye etiketlenen ve düşmanlık (antagonist) içerikli bilişlerin eşlik ettiği, yoğun bir fizyolojik uyarılma durumu olarak tanımlamakta (Akt.: Balkaya, Hisli Şahin, 2003); Budak (2003) öfkeyi, engellenme, saldırıya uğrama, tehdit edilme, yoksun bırakılma, kısıtlanma gibi durumlarda hissedilen ve genellikle neden olan şeye veya kişiye yönelik şu veya bu şekilde saldırgan davranışlarla sonuçlanabilen oldukça yoğun, negatif bir duygu olarak tanımlamakta (Budak, 2003); Soykan (2003) öfkeyi, doyurulmamış isteklere, istenmeyen sonuçlara ve karşılanmayan beklentilere verilen duygusal tepki olarak tanımlamaktadır (Soykan, 2003).

Tüm bu tanımlar eşliğinde ulaşılacak sonucun tanımın formülizasyonunda öfkenin çıkış sebeplerinin ve öfkenin etki ettiği mekanizmanın ve öfkelenme durumunun sonuçlarının yer alacağını söyleyebiliriz.

Öfke bir çok şekilde tanımlansa da felsefi açıdan düşünüldüğünde insanın öfkeyi tanımlaması oldukça öznel olacaktır. Çünkü insanın kendini kendisinden soyutlayarak incelemesi mümkün değildir. Nitekim tanımların bu denli çeşitli oluşunda kişilerin dünyayı algılayışlarındaki temel farklılıklar yatar. Ancak öfkenin var oluşu evrenseldir ve bazı kesin fizyolojik belirtilerle kendini gösterebilir.

Öfke Duygusu ile Ortaya Çıkan Fizyolojik Belirtiler

Öfke duygusu, beraberinde ortaya çıkan fizyolojik belirtiler ile anlaşılabilmektedir.

Çoğu zaman öfke duygusuna eşlik eden fizyolojik belirtiler aşağıdaki gibidir.(Balkaya ve Hisli Şahin, 2003):

  • Kas geriliminin artması
  • Kaşların çatılması
  • Dişlerin gıcırdatılması
  • Ters ters bakma
  • Yumrukları sıkma
  • Yüzün kızarması
  • Titreme
  • Uyuşma
  • Tıkanma
  • Vücudun çeşitli bölgelerinde seğirmelerin olması
  • Terleme
  • Kontrol kaybı
  • Sıcaklık hissi
  • Burundan soluma
  • Dudakları ısırma
  • Beynin zonklaması
  • Baş ağrısı
  • Hareketlerin Hızlanması

Bu fizyolojik etkiler kısa vadede kişiyi savaş veya kaç tepkisindeki savaşma kısmına hazırlayacak olsa da bu tepkiler savaşmakla ilgisiz olan durumlarda da ortaya çıkabilmektedir. Bu şekilde kişi için zararlı olabilecek sonuçlara neden olur. Bazen stresli olaylarda verilen tepkiler içerisinde de bu tepkiler yer alır. Diğer bir bakış açısıyla kişi stresli olduğunda aslında kendini bir dövüşe hazırlamaktadır. Ancak modern dünyada dövüşü gerektirmeyecek durumlarda da buna benzer tepkiler verilir. Bu da hala bu yöndeki ilkel dürtülerimizi kaybetmediğimizin bir göstergesi olabilir.  Evrimsel psikolojinin bakış açısıyla geçmişte hayatta kalmamızı sağlayan öfke duygusu bugün için zararlı olabiliyor.

“Öfkenin varlığı bir problem değildir.”şeklinde bazen ifade edilse de bu durum öfkenin şiddeti ve öfke hissedilen zamanla da ilgisi vardır. Herhangi bir olumsuz davranışa neden olmayan ve içe yönelen öfkenin de kişinin psikolojisi açısında uygun olmayan bir durum oluşturabilir. Bunun ötesinde kişide tıbbi sorunlara neden olabilir.

Bunun yanında öfke kişi için olumlu sonuçlanabilecek bir sonuca gidebilen bir motivasyon kaynağı da olabilir

Örneğin öfke, düşmanlık ve agresyon dolaşım sistemi sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir.

Çoğunlukla öfkenin sonucunda kişide var olacak olan saldırganlık diğer problemlerin de kaynağı olabilir.

Örneğin öfke duygusu sonucunda kişinin başka birisiyle kavga etmiş olması kişide psikolojik travmalara sebep olabilir.

Öfkenin İfade Edilme Şekilleri:

1.Öfkenin İçe Yönelmesi

Bazı insanlar öfkelerini ifade etmekte çok zorlanırlar, sahip oldukları içsel kural ve engeller nedeniyle öfkeyi ifade etmeye engel koyarlar.Açığa vurulmayan öfke bireyde fizyolojik etkilere yol açarak fiziksel sağlık problemlerine neden olur. Bu bireylerin önce öfkelerini tanımaları önemlidir. Öfke tepkileri genellikle, surat asma, küsme şeklinde olur. Düşüncelerinin okunmasını ümit ederler. Öfke acı çekme ya da gücenme biçimine dönüşür.

Yine öfkenin içe yönelmesi bazı psikiyatrik rahatsızlıklarla da ilişkilendirilir.

2.Öfkenin Dışa Yönelmesi

Öfkenin sıkça sözel olarak ifade edilmesi ve kontrolsüz bir biçimde dışarıya salıverilmesidir. Öfkeleri dışa dönük bireyler çoğu zaman zorbaca davranışlar sergileyerek başkalarına zarar verici ve onları küçük düşürücü tarzda davranırlar.

3.Öfkenin Kontrol Edilmesi

Öfkenin önce fark edilmesi daha sonra da bunu etkili bir biçimde ifade etme yollarını kullanmak şeklinde ifade edilebilir. Bu durumda bireyin öfkenin ne olduğunu anlaması ve onu nasıl yöneteceğini bilmesi gerekir.2

Öfkenin yönlendirilmesi yaşa göre de değişkenlik gösterebilir. Kişinin davranışlarını yönetme yeteneği kişinin nörolojik gelişmesiyle doğrudan ilgilidir. Gelişimini tamamladığında kişinin kendi davranışlarını yönetme yeteneği olduğu varsayılır. Kişi eğer yasalara uygun hareket etmiyorsa bu gelişim sonrasında kişinin cezai sorumluluğunun tam olduğu kabul edilir ve kişi yasalara göre cezalandırılır.

Öfkenin Diğer Psikiyatrik Sorunlarla İlişkisi

Bilindiği gibi insan beyni bütünseldir, her ne kadar bazı beyindeki fonksiyonlar bazı bölgelerde spesifikleşmiş olsa da insan tek ve bütün olan bir davranışta bulunur. Bu da görünümü farklı olan depresyon ve öfke gibi bir çok bağımsız görülen psikiyatrik problemin aralarında benzerliklerin görülmesine neden olmuştur. Örneğin antidepresan öfke problemi için de depresyon için de yararlı kabul edilen bir ilaçtır.

Ek olarak problem çözme becerisi arttıkça öfke ve saldırganlığın azalması beklenir.  Bunun en önemli nedenlerinden biri kişinin öfkelenme sebeplerinden olan engellenmeyi ortadan kaldırması olabilir. Çünkü eğer kişi gelişmiş problem çözme becerisine sahipse daha az engellenme yaşayacaktır.

Çocuk, Genç/Ergen ve Suç Kavramları

Ergen, zihinsel, fiziksel ve ruhsal yönden tam bir olgunluğa erişmemiş, toplumsal rol ve görevlerini öğrenmekte olan, toplumsal kurallar ve doğal dürtüleri arasında denge kurmaya çalışan birey olarak tanımlanmaktadır (Hancı ve ark. 2003).

Ergenlik dönemindeki suçluluğu yetişkin dönemdeki suçluluktan ayıran en önemli özellik, ergenlik döneminin hızlı bedensel ve psikolojik gelişmelerin görüldüğü, dürtü kontrolünün yeterince olmadığı problemli bir dönem olmasıdır (Hancı ve ark.,2003).

Kişi olayın sonuçlarını kavrayabilse de olayın sonuçlarına göre davranışlarına yönlendirme konusunda başarısız olmaktadır. Bunun fiziksel gelişimle, psikolojik ve nörolojik gelişimle alakalı olması da kişiyi suça sürükleniyor cümlesindeki özne yapmaktadır. Bu açıklamaların nedeni öfke kontrolü konusunda çalışma yaparken ergenlerin biyo-psikolojik gelişimsel pozisyonunu göz önünde bulundurulmasını sağlayan bir çerçeve çizebilmektir.

ÖFKE KONTROLÜ KAVRAMI

Bu bölüm Öfke Kontrolü Eğitim Programının hazırlanmasına temel oluşturan

ilkelerin ve eğitim gruplarının oluşturulma ve sürdürülmesinde göz önünde bulundurulan kuralların belirtilmesi, uygulanan eğitim programında kullanılan gevşeme egzersizleri gibi yardımcı tekniklerin teorik olarak açıklanması amacı ile hazırlanmıştır.

Öfke Kontrolü Ne Demektir ve Öfke Nasıl Kontrol Edilir?

Öfke duygusunun sağlıklı olarak yaşanıp, yönetilebilmesi yani kontrol edilebilmesi için öncelikle kabul edilmesi, nedenlerinin ve biçiminin anlaşılması ve doğru biçimde ifade edilme yollarının öğrenilerek içsellestirilmesi gereklidir.

Bu alandaki pek çok çalışma olumlu pekiştirme, ödüllendirme, söndürme gibi davranışsal tekniklerle yapılmış; duyguların düzenlenmesi ve kendilik kontrolü çoğu zaman göz ardı edilmiştir. Beceri eksikliğinin olduğu düşünülen durumlarda ise edimsel yaklaşımlar gibi alternatif teknikler kullanılmıştır. (Dwivedi ve Gupta, 2000).

Sözü edilen alternatif tekniklerden biri, aile eğitimidir. Aile eğitimi, ailelere gerekli yöntemler kullanarak evde çocukların davranışlarını değiştirebilmelerinin öğretilmesini içermektedir. Bu yöntem daha çok profilaktik açıdan önem taşır. Ya da küçük yaşlarda kişinin ailesinin bu konuda herhangi bir değişiklik çabasını arzu etmesi gerekmektedir. Öfkeli kişinin kendisinden çok başkalarını içerdiği için doğrudan bu aile eğitimini sağlamak oldukça zor olabilir.

Sözü edilen alternatif tekniklerden bir diğeri ise, problem çözme becerisi eğitimidir.

Problem çözme becerisi eğitimi, sosyal koşullarda, çocukların bilişsel yetersizliklerini tanımlayarak, onlara sosyal durumlarda kullanılacak yeni yollar öğretebilmek için bilgi, pratik sağlamak amacıyla uygulanan alternatif yöntemdir (Mash ve Wolf, 2005).

İdeal olarak baş etme becerileri kazandırmaya yönelik olarak hazırlanan eğitim programları, “yeterli ebeveyn” ve “yeterli eğitim” in bütünü olmalıdır (Dwivedi ve Gupta, 2000).

 

Bilişsel Model Temel İlkeleri ile Öfke Kontrolü

Beck’e göre, duygusal tepkiler karşılaşılan olayları algılama, tanıma ve yorumlama biçimine göre değişmektedir. İnsanda dört temel duygu vardır: Üzüntü, sevinç, bunaltı ve öfke. Öfke, kişiyi var olan tehlikeyi algılamaya ve tehlikenin ortadan kaldırılmasına yönelik kişiyi harekete geçirmeye yardımcı olan duygusal tepkidir.(Öztürk, 1997).

Bilişsel modele göre insanın duygularını ve bununla ilişkili fizyolojik ve davranışsal tepkilerini etkileyen herhangi bir durumun kendi değil, kişinin o duruma ilişkin yaptığı yorumlardır. (Beck, 2001).

Öfke duygusuna neden olan durumla ilgili olarak kişinin yaptığı yorumlar öfke duygusunun nasıl yaşanacağını ve şiddetini belirlemektedir.

Öfke Kontrolü Eğitim Programı hazırlanırken ve uygulanırken bilişsel modelin aşağıdaki temel ilkeleri dikkate alınmıştır (Beck, 2001):

Terapötik ilişki

İşbirliği

Aktif katılım

Eğitime dayalı bir süreç

Sınırlı-süreli program

Yapılandırılmış program

Bilişsel modelin temel ilkeleri doğrultusunda yapılandırılan bir eğitim programının ilk seansı için önerilen format aşağıdaki gibidir (Beck, 2001):

Gündemin belirlenmesi

Ruh durumunun kontrol edilmesi

Üyelerin o gün grupta konuşmak istediklerinin kısaca üzerinden geçilmesi

Gündemde yer alanların konuşulması

Ev ödevlerinin belirlenmesi: Ev ödevleri üyeleri konuşulanları uygulamaya geçirme yönünde cesaretlendirmektedir. Uygun olarak tasarlanan ev ödevleri sürecin ilerlemesini hızlandırmaktadır ve üyelerin program bittikten sonraki süreçte ihtiyaç duyacağı tekniklerle alıştırma yapması sağlanmış olmaktadır. Ev ödevleri seansın 10-15 dakikasını alabileceği gibi seansın tamamı da ev ödevlerinin gözden geçirilmesine harcanabilir. (Beck, 2001).

Özetleme.

Geribildirim isteme.

Geribildirim alma: Geribildirim almak danışan ve danışman arasındaki terapötik ilişkiyi güçlendirir. Geri bildirim aynı zamanda danışana kendini ifade etme olanağı verirken danışmana da ortaya çıkmış olabilecek her hangi bir yanlış anlaşılmayı düzeltme fırsatı sağlar.

İkinci ve daha sonraki oturumların tipik gündemi için önerilen format aşağıdaki gibidir (Beck, 2001):

Kısa özetleme ve ruhsal durum değerlendirmesi

Bir önceki oturum ile bağlantı kurulması

Gündemin belirtilmesi

Ev ödevlerinin gözden geçirilmesi

Gündemdeki maddelerin tartışılması ve yeni ev ödevlerinin belirlenmesi,

periyodik özetlemeler

Son özetleme ve geri bildirim alınması

Eğitim Grubunun Yaratılması ve Sürdürülmesi

Eğitim grubunun yaratılmasından ve grup üyelerinin bir araya getirilmesinden lider sorumludur. Liderin üç temel görevi vardır (Yalom, 1992):

1- Grubun yaratılması ve sürdürülmesi

2- Kültür yapılanması

3- Şimdi ve buradanın harekete geçirilmesi

Grup, lider ve üyeler arasında devamlı ve olumlu bir ilişkinin varlığını gerektirir. Liderin üyelere yönelik temel tutumu ilgi, kabullenme, içtenlik ve empati unsurlarından oluşmalıdır (Yalom, 1992).

Fiziksel Ortam

Grup toplantıları, gizliliğin bozulmasını ve dikkatin dağılmasını engelleyecek bir ortamda yapılmalıdır. Genel olarak liderler, sözel olmayan ve bedensel tepkileri daha kolayca görebilmek amacı ile her üyenin bedenini görebilmeyi tercih etmektedirler(Yalom, 1992).

Grup toplantılarına katılacak bir ya da iki gözlemci var ise gözlemcilerin aynalı oda yerine grup odasının bir kösesinde bulunmaları daha uygun olmaktadır. Grup toplantıları kaydediliyor ise önceden grup üyelerinin izninin alınması gerekmektedir.

Grup üyesi olmayan katılımcıların sessiz kalması gerekmektedir (Yalom, 1992).

Açık veya Kapalı Gruplar

Bir grup başlangıçta açık veya kapalı olarak planlanır. Kapalı bir grup bir kez başladığında kapılarını kapatır ve yeni üyeler kabul etmez. Açık grup ise ayrılan üyelerin yerini yenileriyle doldurarak sabit bir genişliği sürdürür (Yalom, 1992).

Toplantıların Süresi ve Sıklığı

Çoğu lider ısınma süresi ve toplantının ana temalarının ortaya dökülmesi için en az 60 dakikaya ihtiyaç duymaktadır. Liderlerin çoğunun 80-90 dakika aralığında en işlevsel olduğu söylenmektedir (Yalom, 1992).

Toplantıların sıklığı haftada birden beşe kadar değişebilmektedir. Ancak, en işlevseli haftada bir veya iki toplantıdır (Yalom, 1992).

Grubun Genişliği

Etkileşim gruplarının ideal genişliği yaklaşık yedi veya sekiz kişi olup, bu sınır beş ile on üye arasında değişebilir. Bir grup üç ya da dört kişiye düştüğünde üye etkileşimi azalır ve grup bireysel terapiye dönüşür. Grubun genişliği arttıkça yıkıcı biçimde alt gruplaşmanın açığa çıktığı görülebilir (Yalom, 1992).

 

Üyeleri Grup İçin Hazırlama

Bazı liderler grup öncesi uyumlu ilişki kurmak amacı ile birkaç kez üyeleri bireysel olarak görmeyi tercih ederler. Grup öncesi bireysel görüşmelerin amacı grup sürecinin etkililiğine yönelik bir birlik kurmaktır. Bir diğer amacı ise üyeleri grup süreci için hazırlama işidir. Hazırlama işleminin hedefleri, yanlış kavramalara, gerçek dışı korkulara ve beklentilere açıklık getirmek, grup süreci sorunlarını önceden belirlemek ve azaltmak, üyelere gruba etkin bir biçimde katılmalarını sağlayacak bilişsel yapıyı kazandırmaktır (Yalom, 1992).

 Sık Görülen Grup Sorunları

Hedef uyuşmazlığı: Grup üyelerinin, grup hedefine uymaması (Yalom, 1992).

Hasta değişimi: Özellikle grup sürecinin başlangıç aşamasında üyelerin gruba düzensiz devam etmeleri ve grup sürecini erken sonlandırmaları , cesareti kırılmış ve bölünmüş bir grup yaratır. Sözü edilen durum grup sürecinin etkililiğinin en büyük engelidir (Yalom, 1992).

Ödüllendirme: Grup terapisi, bireysel terapiden farklı olarak kişinin hemen ödüllendirildiği bir terapi şekli değildir. Bu nedenle hastaların motivasyonları düşebilir (Yalom, 1992).

Alt gruplaşma: Etkili bir grup işleyişini engelleyen bir direnç seklidir. Grup üyelerinin sayısı arttıkça, alt gruplaşmanın oluşma riski artar (Yalom, 1992).

İlk Grup Oturumu Formatı

Lider, grup sürecinin ilk toplantısına genelde amaç ve yöntem hakkında kısa bir giriş konuşmasıyla başlar. Başlangıçta, lider grup üyelerinin kendilerini tanıtmalarını önerip sessiz kalmayı tercih edebilir. Grup üyelerinin, kaygılarının azalması için lider tarafından güncel bir konu üzerinde konuşulması önerilebilir (Yalom, 1992).

 Üyelik Sorunları

Üye değişimleri : Grup üyeleri genelde 12 veya 20 grup oturumu sonunda grubu terk

ederler (Yalom, 1992). Bu nedenle oturum sayısının az olması, eğitim programlarında grup üyeleri açısından eğitimin daha verimli olmasını sağlayabilir.

Devam ve dakiklik : Oturumlara üyelerin geç gelmeleri ve düzensiz devam etmeleri, üyelerin genelde gruba karşı direnci göstermektedir ve araştırılması gereken bir konudur (Yalom, 1992).

Yeni üyelerin eklenmesi : Grubun üye sayısı istenmeyen düzeye, genellikle beş ya da daha az sayıya düştüğünde lider gruba yeni üyeler eklemek durumundadır.

Genelde gruba yeni üye kabul etme durumu grup sürecinin başlangıcında olabilmektedir (Yalom, 1992).

Grubu terk etmek : Yeni bir grup lideri için en tehdit edici konu grup üyelerinin grubu terk etmeleridir. Terk etme oranını azaltmanın önemli bir yolu grup süreci başlamadan önce, başlıca grup ilgilerini ve sorunlarını tahmin ederek, sözü edilen ilgi ve sorunlar üzerinde öncelikli olarak durmaktır (Yalom, 1992).

Eğitim Grubu ve Terapi Grubu

Terapi grubu ve tedavi edici grup arasında yapılacak bir ayrım vardır. Bir eğitim grubu terapi grubu olmasa da tedaviye yönelik fırsat verdiği için tedavi edicidir.

Grubun temel sözleşmesi, grubun var olma nedeninin terapi değil, eğitim olduğudur.(Yalom, 1992).

Eğitim Grubu Lideri

Eğitim grubu lideri, aynı zamanda yönetici ya da değerlendiren kişidir ve en iyi teknikleri kullansa bile, büyük bir zorlanma altında çalışır; çünkü, grup üyeleri büyük bir olasılıkla lidere karşı temkinlidir. Eğer grup kurum dışından veya değerlendirmede rol oynamayacak bir lider tarafından yönetilirse, grup süreci kişisel

gelişim ve eğitim için çok daha etkili bir araç halini alacaktır (Yalom, 1992).

 

 

 

ÖFKE KONTROLÜ İLE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR

Bu bölüm öfke kontrolü ile ilgili olarak farklı nitelikteki örneklemlerde yapılan araştırmalarla ilgili bilgi sağlamak amacı ile hazırlanmış ve sözü edilen amaç doğrultusunda yazın taraması yapılmıştır. Uluslararası alanda ceza infaz kurumlarında uygulanmış birkaç öfke kontrolü programıyla ilgili araştırmaya ulaşılmış, ancak Türkiye’de yapılmış bir çalışma bulunamamıştır. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif evleri Genel Müdürlüğünün yetişkin tutuklu/hükümlü için uygulamaya başladığı Öfke Kontrolü Programı uygulama kitabına ulaşılmış, ancak bu programın etkililiğine yönelik bir araştırma bulunamamıştır.

Suça Yönelmiş Bir Grup Ergen Örnekleminde Yapılan Öfke Kontrolü

Araştırmalarına Genel Bakış

Hains (1989)’ın saldırgan suçlu gençlerle (15-17 yas aralığında 4 ergen) yapmış olduğu öfke kontrolü çalışmasında; sosyal problem çözme becerileri, ceza infaz kurumundaki saldırgan ve suçlu ergenlere öfke kontrol araştırma paketinin bir parçası olarak öğretilmiştir (Hains, 1989).

Araştırmanın sonucunda, katılımcıların tümü problem çözme eğitiminde gelişme göstermişlerdir . Takip verileri, tedavi kazançlarının kalıcı olduğunu göstermiştir (Hains, 1989).

Guerra ve Slaby (1990)’nin öfke saldırganlığı suçu nedeni ile hapsedilmiş 15-18 yas aralığındaki 120 erkek ve bayan ergeni katılımı ile gerçekleştirilmiş, saldırganlığın bilişsel aracıları konulu çalışmalarında; ergenlere sosyal bilişsel bir gelişim modeline dayanan, 12 seanstan oluşan bir program uygulanmıştır. (Guerra ve Slaby, 1990).

Örneklem üç gruptan oluşmuştur; bilişsel eğitim programı, dikkat kontrol grubu, hiç tedavi almayan grup. Araştırma sonucunda, tedavi grubu sosyal problemleri çözmede beceri artışı göstermiş, saldırganlığı destekleyen inançların onayında azalma göstermiş, saldırgan tepkisel ve esnek olmayan davranışlarda azalma göstermiştir. Test sonrası saldırganlık bilişsel faktörlerdeki değişiklikle ilişkili bulunmuştur (Guerra ve Slaby, 1990).

Hird ve arkadaşlarının (1997) başvuru kaynağı, danışanın yaşı ve dışsal motivasyon özelliklerine referansla birlikte toplum temelli bir öfke kontrol grup tedavi programına devam etme konulu çalışmalarında; Novaco’nun öfke kontrol problemi tedavisinden (1975) yararlanılmıştır (Hird ve ark., 1997).

Bu çalışma bir adli psikoloji servisinin 3 yıl boyunca sürdürülen öfke kontrolü gruplarına devamlılık konusunu incelemiştir. Sonuç olarak; devamlılık oranları oldukça düşük bulunmuş ve sadece örneklemin %18’i tedaviyi tamamlamıştır. Devamlılığa eğilimin önceden tahmin edilebilmesinin bir yolu olup olmadığını görmek için başvuru detayları incelenmiştir. Aynı zamanda ileri yaştakiler devam etmeye daha eğilimli bulunmuş, bununla birlikte başvuru kaynağı ve dışsal motivasyon artırıcı özelliklerin bulunması devam etmeyle ilişkili bulunmamıştır (Hird ve ark., 1997).

Hilton ve Frankel (2003)’in adli vakalarda yapılan öfke yönetimi programlarının terapötik değeri konulu çalışmasında; adli psikiyatri servisinde bulunan mental sağlık problemi olan 64 yetişkin kadın ve erkek hastanın katılımıyla gerçekleşmiş çalışmasında; öfke ve öfke kontrol davranışları adli ve psikiyatrik çevreler için yaygın bir problem olarak gösterilmiştir. Problemin yalnızca öfkeyi doğrudan tecrübe eden kişileri değil aynı zamanda bu kişilerle ilişki kuran diğer bireyleri de etkilediği belirtilmiştir. Bu çalışma için yapılandırılmış, bilişsel terapi temelli terapötik bir program geliştirilmiştir. Bu program güvenli bir psikiyatrik çevrede oldukça spesifik olarak dizayn edilmiş ve doğrudan hastaların ihtiyaçlarına yönelmiştir. Ancak, bu pilot program beklenen başarıyı göstermemiştir.(Hilton ve Frankel, 2003).

Ireland (2004)’ın 18-20 yaş aralığındaki erkek mahkumların katılımıyla gerçekleştirdiği öfke yönetimi terapisi konulu çalışmasında; kısa grup temelli öfke yönetimi çalışmasının etkililiği değerlendirilmiştir. Çalışmaya 87 mahkum katılmıştır. Bu kişilerin 50’si deney grubunu, 37’si kontrol grubunu oluşturmuştur.

12 seanslık uygulamadan iki hafta önce ve 8 hafta sonra ölçüm alınmıştır. Deney grubu seansların tamamlanmasının ardından alınan ölçümlerde kontrol grubuna kıyasla önemli derecede daha düşük öfke düzeyi göstermiştir. Kontrol grubunda ise ölçümler sonucunda bir değişiklik olmamıştır. (Ireland, 2004).

Howells ve arkadaşlarının (2005)’nın cezaevinde bulunan ortalama 28 yaşında olan mahkumlara yönelik kısa öfke yönetimi programı konulu çalışmalarında; öfke kontrolü eğitimi alan saldırganlar kontrol grubuyla karşılaştırılmış. Genel olarak tedavi öncesi ve sonrası ölçümlerde deney ve kontrol grupları arasında anlamlı fark bulunamamıştır (Howells ve ark.,2005).

Uluslararası alanda, ceza infaz kurumlarında ve adli psikiyatri servisinde yapılan öfke kontrol programlarının genel olarak etkili olduğu bulunmuştur.

Türkiye’de ise Bogenç’in (1998) grupla psikolojik danışmanın suça yönelmiş gençlerin kendine saygı düzeylerine etkisini incelemek amacı ile yapmış olduğu çalışması Ankara’da ve ıslahevinde 24 hükümlü gencin katılımı ile gerçekleştirilmiş olması nedeni ile alandaki sınırlı çalışmalardan biridir.

Bu çalışmanın sonucunda, etkileşim grubu yaşantısının suça yönelmiş gençlerin kendine saygı düzeylerini olumlu yönde etkilediği bulunmuştur.

Bogenç (1998)’in çalısmasının yanı sıra, Basut(2004)’un ıslahevi ve tutukevinde kalan ergenlerle yapmış olduğu, ergenlerin başa çıkma örüntüleri ve bu örüntülere etki eden değişkenlerin belirlenmesinin amaçlandığı çalışmasında bu tür programların suça yönelen ergenlere etkili stresle başa çıkma örüntülerinin kazandırılmasında etkili olacağı, gerek kurum içinde gerekse kurumdan çıktıktan sonra sağlıklı bir yaşam sürdürmelerine katkı sağlayacağı; ayrıca söz konusu eğitimlerin tekrar suç isleme eğilimini büyük oranda engelleyeceği bulunmuştur. (Basut, 2004).

Hasta Örnekleminde Yapılan Öfke Kontrolü Araştırmalarına Genel Bakış

Öfke tedavisine yönelik ilk yöntemlerden biri Novaco (1977) tarafından uygulanmıştır. “Stres aşılaması” adı verilen bu yöntem, bir grup depresyon vakasında araştırılmıştır.

“Stres aşılaması” tedavi programı 3 aşamadan oluşmaktadır:

1-Bilişsel Hazırlık

2-Beceri Kazanımı ve Tekrarı

3-Uygulama Alıştırması

Novaco tarafından ayaklı hastalarda uygulanan programdan ve daha sonraki yıllarda uygulanan 11 oturumluk uygulamalardan anlamlı sonuçlar elde edilmiştir.

Sözü edilen çalışmalar sonucunda ayrıca depresyon ve öfke düzeyi ilişkili bulunmuştur. (Akt.: Solso ve Johnson,2005).

Deffenbacher ve arkadaşlarının (1987) öfke tedavisine yönelik bilişsel gevşeme ve sosyal beceri çalısmasında; genel öfkeyi azaltmak için sosyal beceriler ve bilişsel-gevşeme çalışması tedavisi almayan grup ve tedavi alan grup, tedavi öncesi, tedavi sonrası ve 5 haftalık takip sonrası ölçümlerle karşılaştırılmıştır.(Deffenbacher ve ark., 1987).

Araştırmanın sonucunda, takip ve tedavi gruplarında, deney grubunda kontrol grubuna göre, önemli ölçüde daha düşük öfke düzeyi belirlenmiştir; genel öfkeyi bastırmaya ya da dısa vurmaya daha az eğilim görülmüş; düşük öfke düzeyi ve provoke edici durumlarda daha fazla yapıcı başa çıkma becerileri sergilendiği görülmüştür. Bilişsel-gevşeme grupları kontrol grubuna göre önemli ölçüde daha az kişisel-durumsal öfke rapor etmişlerdir. Sosyal becerilerde ise gruplar arasında önemli bir fark belirlenmemiştir. Bilişsel-gevşeme yöntemi, sosyal becerilere göre daha yararlı bulunmuştur (Deffenbacher ve ark., 1987).

McWhirter ve Page (1999)’in yüksek risk grubundaki ergenler üzerinde

yaptıkları “öfke yönetimi ve amaç oluşturma grup terapilerinin durumsal öfke ve özetkinlik inançları üzerine etkileri” başlıklı çalışmalarında; kişisel ve durumsal öfke, öfke ifadesi, ve alternatif yüksek okula kaydını yaptıran yüksek riskli ergenlerin özyeterlik inançlarına yönelik iki psiko-eğitim yönteminin (öfke yönetimi ve hedef yapılandırma) etkileri araştırılmıstır.

Bu çalışmaya 57 ergen katılmıştır. Ancak araştırmanın bulguları bekleneni vermemiştir (McWhirter ve Page, 1999).

Yukarıda sözü edilen çalışmalardan anlaşılacağı gibi hasta örnekleminde de öfke kontrolü programının genelde etkili olduğu görülmüştür. Türkiye’de yapılan öfke kontrolü çalışmalarının genelde öfke duygusu ile ilişkili hastalıklar ve problemlerle ilişkili olduğu bulunmuş; uygulamaya yönelik araştırma az sayıda bulunmuştur.

Bu alanda, Coşkun ve Çakmak (2005)’ın alkol ve madde bağımlılarının (12 katılımcı) grup psikoterapisinde psikodramanın kullanılması konulu çalışmalarında; alkol ve madde bağımlılarının kendilik şemalarını algılamalarında pozitif yönde ve öfke derecelerinde ve öfkenin ifade ediliş biçiminde olumlu yönde değişim olduğu bulunmuştur (Coşkun ve Çakmak, 2005).

Türkçapar ve arkadaşlarının (2004) Antisosyal kisilik bozukluğu olan hastalarda öfke ve depresyonun iliskisi konulu, 72 antisosyal kisilik bozukluğu olan (20’si DSM-IV depresif bozukluk tanısına uyan) hastanın katılımıyla gerçekleştirilmiş çalışmalarında, öfke kontrol etme düzeyi depresyonu olan antisosyal kişilik bozukluğu hastalarda depresyonu olmayan antisosyal kişilik bozukluğu hastalara göre daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, sürekli öfke, içe dönük öfke ve dışa dönük öfke ile depresyon anlamlı düzeyde pozitif ilişkili bulunmuştur (Türkçapar ve ark., 2004).

Öğrenci Örnekleminde Yapılan Öfke Kontrolü Araştırmalarına Genel Bakış

Bu bölümde Türkiye’de öğrenci örnekleminde yapılan öfke kontrolü programları ile ilgili yapılmış araştırmalar ve sonuçları ile ilgili bilgiler verilmiştir.

Bilge (1996)’ nin 78 üniversite öğrencisinin katılımıyla gerçeklestirmiş olduğu danışandan hız alan ve bilişsel-davranışçı yaklaşımlarla yapılan grupla psikolojik danışmanın kızgınlık düzeyleri üzerindeki etkileri konulu çalışmasında;danışandan hız alan ve bilişsel-davranışçı yaklaşımlarla yapılan grup danışmaları sonunda deney grubunun sürekli kızgınlığında kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde azalma olduğu ve danışmaların olumlu etkisinin izleme döneminde de korunduğu bulunmuştur (Bilge, 1996).

İzleme döneminde deney grubunda kızgınlığın kontrolü üzerinde danışmanın etkilerinin kontrol grubuna göre anlamlı bir düzeyde arttığı saptanmıştır. Grupların içe ve dışa yönelik kızgınlıklarının karşılaştırılmasında ise anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı grubun son test ve izleme testi sonuçlarıyla ilgili karsılaştırmalarda sürekli kızgınlık düzeyinde; içe yönelik kızgınlık açısından izleme döneminde, dışa-yönelik kızgınlık açısından ise son testte anlamlı düzeyde azalma olduğu saptanmıştır. Kızgınlığı kontrol açısından ise anlamlı bir farklılık olmadığı bulunmuştur (Bilge, 1996).

Özmen (2004)’in üniversite 2. sınıf 60 ö-rencinin katılımı ile gerçeklestirdiği üniversite öğrencilerinin öfke duygusuyla etkili bir biçimde başa çıkma becerileri üzerinde, seçim kuramı gerçeklik terapisine dayalı öfkeyle baş etme eğitim programı ile etkileşim grubu yaşantısının etkilerinin karşılaştırılması ve bu uygulamaların kısa süreli kalıcı etkilerinin araştırılmasını amaçlayan çalışmasında; araştırmacı tarafından seçim kuramı ve gerçeklik terapisine dayalı olarak geliştirilmiş öfkeyle başa çıkma eğitim programının öğrencilerin sürekli öfke düzeylerini ve içe yönelik öfke düzeylerini anlamlı düzeyde azalttığı, öfke kontrol düzeylerini anlamlı düzeyde yükselttiği, dışa yönelik öfke üzerinde ise anlamlı etkisinin olmadığı bulunmuştur.

Etkileşim grubu uygulamaların yapıldığı ikinci grup uygulamalarının sonucunda ise;öğrencilerin sürekli öfke düzeylerinin anlamlı düzeyde azalmasına ve öfke kontrol düzeylerinin anlamlı düzeyde yükselmesine yol açtığı; öğrencilerin içe yönelik öfke düzeyleri ve dışa yönelik öfke düzeyleri üzerinde anlamlı etkisinin olmadığı bulunmuştur(Özmen,2004).

Yılmaz (2004)’ın öfke ile başa çıkma eğitiminin ve grupla psikolojik danışmanın ergenlerin öfke ile başa çıkabilmeleri üzerindeki etkileri konulu çalışmasında; ergenlerin öfke ile başa çıkma becerileri üzerinde, öfke ile başa çıkma eğitiminin ve grupla psikolojik danışmanın, hiçbir müdahale yapılmayan grupla karşılaştırıldıklarında etkili oldukları görülmüştür.

Bu çalısma için lise 9. ve 10. sınıf öğrencilerinden 14 kişilik 2 deney ve 1 kontrol grubu oluşturulmuştur. Sürekli öfke düzeyinin düşmesinde, öfke ile başa çıkma eğitiminin ve grupla psikolojik danışmanın kısa süreli etkileri birbirinden anlamlı olarak farklı bulunmamıştır.

Uygulanan grup deneyimlerinin sürekli öfkenin azalması üzerindeki kalıcı etkileri bakımından, öfke ile başa çıkma eğitiminin önemli ölçüde etkili olduğu anlaşılırken, grupla psikolojik danışma kalıcı etki göstermemiştir. İçe yönelik öfke puanları üzerinde öfke ile başa çıkma eğitimi ve grupla psikolojik danışmanın kısa süreli ve kalıcı anlamlı etkileri görülmemiştir. Dışa yönelik öfke üzerinde grupla psikolojik danışmanın kısa süreli etkisi daha fazla bulunurken , iki tür uygulamanın kalıcı etkileri birbirinden anlamlı ölçüde farklı olmamıştır. Öfke denetimi puanları iki tür uygulamada da benzer biçimde kısa süreli yükselirken, öfke ile başa çıkma eğitiminin öfke denetimi düzeyinin artısı üzerinde kalıcı etkiye sahip olduğu, grupla psikolojik danışmanın ise, bu etkiyi göstermediği anlaşılmıştır (Yılmaz, 2004).

Türkiye’de yapılan araştırmaların dışında Dwivedi ve Gupta (2000)’nın 9 yaş okul öğrencilerinin katılımı ile gerçekleştirdikleri “ serinliğini koru (keeping cool)” isimli öfke yönetimi grup çalısmasında; kendilik kontrolü becerisini kazandırmanın davranışsal tekniklerden çok daha açık ve fazla avantajları olduğu belirtilmiştir. Sözü edilen kendilik kontrolü eğitimi üç asamadan oluşmuştur (Dwivedi ve Gupta, 2000):

1- İçsel ve dışsal tetikleyicilerin tanımlanması ve tepkilerin seçilmesi.

2- Stresli durumlarla basa çıkmayı sağlayacak becerilerin açığa çıkarılması.

(Bu beceriler davranışsal ve bilişsel düzeylerde var olmakta ve çocuklar algılarını,

tutumlarını ve duygularını sorgulamayı öğrenmektedirler.)

3- Becerilerin kullanılması

Bu çalışmada, başlangıç ve final görüşmeleri karşılaştırıldığında, çocuklar eğitimden sonra kendilerini iyi hissetmişler, olumlu değerlendirmeler yapmışlar, öfke yaratacak durumlarda daha az saldırgan davranışlar, koşulları provokatif olarak değerlendirdikleri halde daha az öfke hissetmişler, tepkilerini daha çok kontrol

edebilmişlerdir. (Dwivedi ve Gupta, 2000).

Yukarıda genel olarak söz edilen araştırmalar göz önünde bulundurulduğunda tüm örneklemlerde yapılan değişik öfke kontrolü programlarının etkili sonuçlar verdiği görülmüştür. Tüm bu araştırmalar doğrultusunda yapılandırılan ceza infaz kurumlarında bulunan bir grup erkek ergen örnekleminde öfke kontrolü eğitimi çalışması ile ceza infaz kurumlarında yapılan uygulamaların yetersizliği göz önünde bulundurulduğunda alana kaynak oluşturmak amaçlanmaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

Biaggio MK (1989) Sex differences in behavioral reactions to provocation of anger. Psychol Rep,

64:23-6.

ÖFKE VE ÖFKE İLE BAŞETME YOLLARI, Yaşar Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve  Rehberlik Birimi,

Erişim tarihi:5 Kasım 2016, http://sks.yasar.edu.tr/wp-content/uploads/2011/06/ofke.pdf

HANCI,H.,EŞİYOK,B.,ŞİMŞEK,F.,ULUKOL,B.(2003). “Cezaevinde Bulunan Çocukların Temel Özellikleri ve

Suç Tipleri”,III.Ulusal Çocuk ve Suç Sempozyumu.“Bakım,Gözetme ve Eğitim”, 399-

407.Ankara:Yorum Matbaacılık.

BUDAK,S.(2003).Psikoloji Sözlüğü.648-649. Ankara:Bilim ve Sanat Yayınları.

SOYKAN, Ç.(2003). Öfke ve Öfke Yönetimi. Kriz Dergisi, 11(2),19-27.

BALKAYA, F., ŞAHİN, N.H. (2003). Çok Boyutlu Öfke Ölçeği. Türk Psikiyatri Dergisi, 14(3), 192-202.

MASH JE.,WOLFE AD. (2005) Abnormal Child Psychology (3rd edition). United States: Vicki Knight, 142-

178.

DWIVEDI, K. ,GUPTA, A.(2000). “Keeping cool: anger management through group work”.Support for

                Learning, 15(2),76-81.

BECK, J.S.(2001). Bilişsel Terapi Temel İlkeler ve Ötesi (Çev: Şahin, N.H.). (1.Basım). Türk Psikologlar

                Derneği Yayınları, DETAMAT, Ankara.

YALOM, I. D., (1992).Grup Psikoterapisinin Teori ve Pratiği. Tangör, A., Karaçam, Ö. (Çev.). İstanbul:Acal

Cilt Matbaacılık.

HAINS, A.A. (1989).“An Anger-Control Intervention With Agressive Delınquent Youths.” Behavioral

                Residential Treatment, 4(3), 213-230.

GUERRA,N.G., SLABY,R.G.(1990). “Cognitive Mediators of Aggression in Adolescent Offenders:2.

Intervention”. Developmental Psychology, 26(2), 269-277.

HIRD, J.A., WILLIAMS,P.J., MARKHAM,D.M.H.(1997). “Survey of attendance at a community-based anger

control group treatment programme with referance to source of referral, age of client and external

motivating features”. Journal of Mental Health (UK), 6(1).

 

HILTON,N., FRANKEL, A. (2003).“Therapeutic value of anger management programmes in forensic setting”.

The British Journal of Forensic Practise, 5(2), 8-15.

 

IRELAND, J.L.(2004). “Anger Management Therapy With Young Male Offenders: An Evaluation of Treatment

Outcome.” Aggressive Behavior, 30, 174-185.

HOWELLS, K., DAY,A., WILLIAMSON,P., BUBNER, S., JAUNCEY,S., PARKER,A., HESELTİNE,

K.(2005). “Brief anger management programs with offenders: Outcomes and predictors of change”. The Journal of Psychiatry&Psychology, 16(2), 296-311.

BOGENÇ, A.A.(1998). Grupla Psikolojik Danışmanın Suçlu Gençlerin Kendine Saygı Düzeylerine Etkisi.

Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.

BASUT, E. (2004). Islahevi ve Tutukevlerinde Kalan Ergenlerin Başa çıkma Örüntüleri. Yüksek Lisans Tezi,

Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

DEFFENBACHER,J.L., STORY,D., STARK, R.S., HOGG, J.A., BRANDON, A.D.(1987). “Cognitive-

Relaxation and Social Interventions in the Treatment of General Anger” Journal of Counseling Psychology, 34(2), 171-176.

MCWHIRTER,B.T., PAGE,G.L. (1999).“Effects of anger management and goal setting group interventions on

state-trait anger and self-efficacy beliefs among high risk adolescents.” Current Psychology: Developmental, Learning, Personality, Social, 18 (2)

COŞKUN,B., ÇAKMAK, D. (2005).“Alkol ve Madde Bağımlılarının Grup Psikoterapisinde Psikodramanın

Kullanılması”. Bağımlılık Dergisi, 6(3), 103-110.

BİLGE, F.(1996). “Danışandan Hızalan ve Bilişsel-Davranışçı Yaklaşımlarla Yapılan Grupla Psikolojik

Danışmanın Üniversite Öğrencilerinin Kızgınlık Düzeyleri Üzerindeki Etkileri”. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

KAYMAK ÖZMEN, S. (2004). Aile İçinde Öfke ve Saldırganlığın Yansımaları. Ankara Üniversitesi Eğitim            Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 27-39.

YILMAZ, N. (2004).“Öfke ile Başa Çıkma Eğitiminin ve Grupla Psikolojik Danışmanın Ergenlerin Öfke ile

Başa Çıkabilmeleri Üzerindeki Etkileri”. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

happiness and crime mutluluk ve suç ilişkisi makale analizi

İlgili makalenin başlığı:

“Making people happy is the best crime prevention:Towards happy-making criminology.”(Profesör Vesna Nikolic-Ristanovic tarafından yazılmış.)

İlgili makalenin başında belirtildiği gibi makale mutluluk ve suç konusundaki araştırmalara fazla değinilmediği motivasyonuyla Avrupalı kriminolojistleri bu konuda motive etmek ve tüm dünya için bu yolla yararlı olabilmek adına yazılmış.

Mutluluk ve suç önleme arasındaki ilişkiyi araştırmaya başlamadan önce mutluluk ve suç kavramlarının ne kadar objektif bir şekilde tanımlanabileceğini düşünmek faydalı olacaktır.

Nitekim suç kavramının ve suç eyleminin kültürel yönü suç ve mutluluk arasındaki ilişkideki evrensel bağı araştırmamıza engel olabilir. Suç toplumlara göre değişiklik gösteren ve kişinin felsefi eğilimine göre de değişken olan bir kavramdır.

Diğer bir kavram olan mutluluk suçtan daha az tanımlanmış ve üretilmiş bir kavram olsa da mutluluk kavramı da oldukça kompleks ve araştırılması güç bir kavramdır. Mutluluk konusunda nörolojik görüntüleme konusundaki gelişmeler de mutluluğun kompleksliliğine ilişkin bilgimizi artırmıştır. Aynı zamanda bu kompleks mutluluk algısını felsefi düzlemden çıkarmanın da bir aracı olmuştur.

“Measuring happiness” kelime grubuyla google scholar’da yapılan bir arama sonucunda 2600 ilişkili makale bulunmuştur. Bu da mutluluk konusundaki araştırmaların popülerliğine dair nesnel bir veri oluşturur. Aynı zamanda mutluluğun ölçülmesinin kompleksliliğine dair bir veri olarak da düşünülebilir.

Mutluluğun ölçümü konusunda  kullanılan ölçeğe örnek olarak: Oxford Happiness Inventory (OHI; Argyle, Martin, & Lu, 1995; Hills & Argyle, 1998) and the Satisfaction with Life Scale (Diener, Emmons, Larsen, & Griffin, 1985; Pavot & Diener, 1993)  verilebilir. Oxford happiness inventory 29 maddeye sahiptir. Araştırmalar sonucunda da Türkçe formunun güvenilir bir araştırma aracı olacağı iddia edilmektedir.1

Ekonomik ve sosyal araştırmalarda mutluluğun yaşamdan keyif alma şeklinde de ölçüldüğü gözlemlenmektedir.(Örnek olarak, the German Socio-Economic Panel, Eurobarometer, the Gallup World Poll;Fray and Stutzer, 2002, 2005;OECD, 2013a;Davis and Hinks, 2010) İlgili araştırmadaki OECD ölçeği de oldukça ayrıntılı olarak kişideki mutluluğu ölçmeyi amaçlamaktadır. Ancak bu ölçek direkt olarak mutluluğu ölçmeyi amaçlayan bir ölçek değildir. Oxford mutluluk ölçeğinden bu yönüyle ayrılır.

OECD’nin Better Life Index’ine göre hayattan alınan doyum kişinin gün içindeki deneyimlerinin pozitif veya negatif deneyimler olma ortalamasıyla ilgilidir. OECD’nin ortaya koyduğu Guidelines on Measuring Subjective Well-Being(2013a), çok daha geniş ve kapsamlı bir tanıma sahiptir. İlgili çalışmada da ülkeler arasındaki mutluluk ve refahla alakalı olarak OECD’nin ortaya koyduğu değerlendirmelere yer verilmiştir. Avustralya’nın dünyanın en mutlu endüstrileşmiş ülke olduğu OECD Better life Indeks’e göre ortaya konmuştur.(2013b). Bu indeks’e göre Doyum, iş-yaşam dengesi, gelir ve konaklama kriterleri gözetilmiştir.

Bu rapora göre Avustralyalılar güçlü bir toplum bilincine ve yüksek düzeyde vatandaşlık katılımına sahiptirler. Bu da ait olma hissinin geliştiği şeklinde yorumlanabilir ve kişilerin daha az suç korkusuna sahip olmasıyla ve topluma olan güveninin de artmış olmasıyla ilişkilendirilebilir.

 

 

 

 

 

Tüm bu mutluluk araştırmalarında ortak olan insanlara başkaları tarafından nasıl görüldüklerinden ziyade başkaları tarafından nasıl hissedildiğinin sorulması olmuştur.(Helliwell and Wang, 2012) Ancak mutluluk konusunda kişinin kendini başkaları gözünde nasıl gördüğü de önemli bir faktördür. Bu durumun araştırılmaması yine mutluluk konusundaki ölçeklere olumsuz eleştirilerden biridir.

Ayrıca araştırmalar göstermektedir ki materyal iyi oluş mutluluğu yordamadaki en önemli faktör değildir. Ayrıca ulusal kişi başına düşen gelir öznel iyi oluşu etkilemede küçük etkiye sahiptir her ne kadar işsizliğin etkisi fazla olsa da.(Fray ve Stutzer, 2002;Helliwell et al., 2012).

İş sahibi olmak kişiyi toplum için yararlı bir birey olarak hissettiren, kişinin toplum içerisindeki bir rolü olduğunun ve aidiyetinin göstergesi olduğundan önemlidir. Kişinin işe sahip olmaması da kişinin bu nedenle mutsuz hissetmesine neden olacak düşüncelere sahip olmasına neden olabilir. Bu da ilgili araştırmadaki sonucu açıklayabilir.

İlginç olarak bazı araştırmalar göstermiştir ki sosyal eşitliğin mutluluğu yordamak üzerindeki etkisi Avrupalılar için önemli ölçüde olumsuzken, Amerikalılar için durum böyle değildir.(Alestina et al., Fray ve Stutzer, 2002:412.).

İlgili makalede istisnai ve kendisine özgü ciddi farklılıkları bulunan örnek ülkelerden biri ise Bhutan olmuştur. Himalayaların arasında bulunan bu ülke politika olarak Gross National Happiness’ı Gross National Product’tan önemli görmeyi belirlemiştir.

Bhutan budist dinsel değerleri ekonomik değerlerden üstün gören bir yaklaşıma sahiptir.

Dışa kapalı kültürü ve öncelikleri arasındaki farklılıklarıyla dikkat çeken bu ülkede mutlak monarşiyle yönetilmektedir.  Her ne kadar bu konuda yumuşamaların olduğu söylense de Bhutan demokrasinin olmamasına rağmen kendi toplumu içerisinde mutlu kalabilmeyi başarmış bir ülke olmasıyla dikkat çekicidir. Demokrasinin olmamasının ülkede sorun çıkarmamasının en önemli nedenlerden biri toplumun homojen kültürü olabilir. Toplumda hristiyanlığın yayılması sınırlanmıştır. Kültürel olarak dışa kapalılık konusunda gerçekten radikal olarak düşünülebilir.

Ayrıca toplumun demokrasi konusunda büyük bir isteği olmadığı da söylenmektedir.  Bu toplumun %41’i kendisini aşırı mutlu olarak algılamaktadır. Aynı zamanda çok düşük oranda suça sahip bir toplumdur. Ancak bu belki de kişilerin sahip olduğu Budist ritüellerin kişiyi ölçekteki mutlulukla alakalı sorulara farklı cevap vermeye yönlendirmesiyle de ilişkili olabilir. Kişilerin cevaplarının mutlu olma yönünde olmasının kişilerin mutlu olduğu anlamına gelmesi tartışılabilir.

Budizm kültüründe kişinin mutlu olması konusunda geniş perspektifte öğretiler bulunur.  Yine psikolojinin mutlu olmakla alakalı olumlu yönüne odaklanan pozitif psikoloji araştırmalarında Budizm öğretilerine ilişkin bilgiler yer almaktadır. Budizm’deki meditasyon gibi ögeler yine kişilerin refah ve mutluluğunu artırmada rol oynayabilir. Meditasyon ve psikolojisi konusunda da çok geniş literatür bulunmaktadır. Hatta meditasyon en güçlü psikolojik, profilaktif yöntemler arasında yer alır ve smart prison projesinin bir parçasını oluşturur. Meditasyon ekonomik olmasıyla da oldukça kullanışlıdır. Nitekim meditasyon yapmak için herhangi bir araca gerek yoktur. Birilerinin meditasyon konusunda eğitim vermesi yeterlidir.

Bu konudaki kriminolojik alan için de kullanılan pozitif kriminoloji terimi pozitif psikoloji terimine benzerlik göstermektedir. Pozitif kriminoloji son zamanlarda dikkat çeken toplum olarak entegre olma ve sosyal olarak bir arada olma gibi faktörlerin üzerinde duran alandır. Benzer bir perspektifse pozitif viktimoloji terimiyle de ilgilidir. Pozitif viktimoloji de pozitif kriminolojideki ve pozitif psikolojideki yaklaşımı kullanır.

Son zamanlarda ayrıca çeşitli rehabilitasyon ve terapi programları hapishane için geliştirilmiştir. Mesleki, dini ve eğitici yanların yanında grup terapisini de içermektedir.

Mutluluk ve suç konusunda literatürde daha spesifik çalışmalar da bulunmaktadır. Aile ve toplum dergisinde yayınlanan Türkiye’de yapılan bir araştırmaya göre öğrencilerin aile ortamında kendini mutlu hissetme durumuna göre suç davranışı sıralamaları arasında önemli bir farklılık olup olmadığının test edilmesi sonucunda önemli farklar olduğu görülmüştür. (Balkaya, 2007)

Ayrıca mutluluk ve suç konusuyla ilgili olarak bu konuda düşünülmesi gereken başka faktörler de ilgili makalede şu şekilde kategorize edilmiştir:

a.suç korkusunun ve mağdur edilmenin mutluluk üzerine etkisi.

b.Mutluluğun savunmasızlık üzerinde etkileri, mutlu insanlar mutsuz olanlardan daha az mı kurban olurlar ve neden?

B seçeneğinde söz edilen öge viktimoloji ile ilgilidir ve araştırmalar yine mutsuz olanların daha çok kurban olarak seçildiğini söylemektedir. İlginçtir ki doğada buna benzer ve belki de bu durumu açıklayabilecek sonuçlar bulunmaktadır. Örneğin kuşların kendisini doğada savunmasız göstermek istemediğinden söz edilmektedir. Eğer gerçekten kuşların görüntüsü hasta gibiyse bu gerçekten büyük sorunları olduğunun da bir işaretidir. Evrimsel psikoloji açısından bakıldığında ve yine insanın da temelde hayvanlar kategorisinde yer aldığı gerçeğinden hareketle insanlar da buna benzer adaptatif davranışlarda bulunuyor olabilirler.

Yararlandığım temel kaynak olarak yer alan ilgili makalede final olarak yazar insanları mutlu etmenin en güçlü suç önleme yollarından birisi olduğunu belirtmiş ve bu yöndeki çalışmaların artması arzusundan bahsetmiştir.

İlgili makalede eleştireceğim temel bileşenlerden biri mutluluğun psikolojik etkileri gibi bir konuya yüzeysel olarak değinilmiş olmasıdır.  Ölçek dışında mutlulukla alakalı psikolojik terminolojiye fazlaca yer verilmemiştir. Kaldı ki makalenin temel ilgilendiği nokta mutluluk olmasına rağmen sunulan ölçekler doğrudan mutluluğu ölçen ölçekler değildir. Ancak bu ilgili yazarın psikoloji uzmanı olmaması ve uzmanlık alanı olmadığı için kasıtlı olarak görüş belirtmekten kaçınmasıyla ilgili olabilir. Bu eksiklik konunun geniş bir perspektifte ele alınmadığının bir göstergesi olabilir.  Ayrıca makalede her ne kadar mutluluk konusundaki araştırmaların fazla olmadığından söz edilse de mutluluğu yordayan faktörler üzerinde yapılan araştırmalar dolaylı olarak olsa da mutluluk konusundaki araştırmaların alanına girebilir. Kaldı ki ilgili araştırmada yazar kendisi bu araştırmalardan söz etmiştir.

Ek olarak suçluların hapishaneye girmesinin de suçluların mutluluğunu artırmayacağından söz ederek hapishane ortamına eklenebilecek stresle alakalı uygulamaları ve olası tedaviyi içeren smart prison’dan söz ediliyor. Ancak bu şekilde kişilerin ıslahı sağlanmış olsa da bir şekilde hapishaneyi daha cazip bir yer haline getirebilme üzerinde etkileri olabilir. Hatta kişiler suçlarının sorumluluklarını almak yerine kendilerini hasta olarak görerek sorumluluklarından daha fazla da kaçınabilirler. Ayrıca suçluları hapishanede izole etmenin tek amacı da suçluları ıslah etmek değildir. Hapishanedeki sosyal izolasyon suçluların cezalarını çekmesi gerekliliğiyle de ilişkili olarak düşünülmelidir. Ayrıca hapishanelerde bu tür bir yöntemin bulunması hapishanelerin caydırıcılığını azaltabilir ve suçluların aslında sorumluluk almayarak aslında bizler “hasta insanlarız” şeklinde bir düşünce yapısı edinmelerine neden olabilir.

Ancak aşağıda yer verdiğim araştırmalar öfke kontrolüne ilişkin cezaevindeki terapi programlarının yararına dair olumlu bir bakış sunuyor.

Hains (1989)’ın saldırgan suçlu gençlerle (15-17 yaş aralığında 4 ergen) yapmış olduğu öfke kontrolü çalışmasında; sosyal problem çözme becerileri, ceza infaz kurumundaki saldırgan ve suçlu ergenlere öfke kontrol araştırma paketinin bir parçası olarak öğretilmiştir (Hains, 1989).

Araştırmanın sonucunda, katılımcıların tümü problem çözme eğitiminde gelişme göstermişlerdir . Takip verileri, tedavi kazançlarının kalıcı olduğunu göstermiştir (Hains, 1989).

Guerra ve Slaby (1990)’nin öfke saldırganlığı suçu nedeni ile hapsedilmiş 15-18 yas aralığındaki 120 erkek ve bayan ergeni katılımı ile gerçekleştirilmiş, saldırganlığın bilişsel aracıları konulu çalışmalarında; ergenlere sosyal bilişsel bir gelişim modeline dayanan, 12 seanstan oluşan bir program uygulanmıştır. (Guerra ve Slaby, 1990).

Örneklem üç gruptan oluşmuştur; bilişsel eğitim programı, dikkat kontrol grubu, hiç tedavi almayan grup. Araştırma sonucunda, tedavi grubu sosyal problemleri çözmede beceri artışı göstermiş, saldırganlığı destekleyen inançların onayında azalma göstermiş, saldırgan tepkisel ve esnek olmayan davranışlarda azalma göstermiştir. Test sonrası saldırganlık bilişsel faktörlerdeki değişiklikle ilişkili bulunmuştur (Guerra ve Slaby, 1990).

Hird ve arkadaşlarının (1997) başvuru kaynağı, danışanın yaşı ve dışsal motivasyon özelliklerine referansla birlikte toplum temelli bir öfke kontrol grup tedavi programına devam etme konulu çalışmalarında; Novaco’nun öfke kontrol problemi tedavisinden (1975) yararlanılmıştır (Hird ve ark., 1997).

Bu çalışma bir adli psikoloji servisinin 3 yıl boyunca sürdürülen öfke kontrolü gruplarına devamlılık konusunu incelemiştir. Sonuç olarak; devamlılık oranları oldukça düşük bulunmuş ve sadece örneklemin %18’i tedaviyi tamamlamıştır. Devamlılığa eğilimin önceden tahmin edilebilmesinin bir yolu olup olmadığını görmek için başvuru detayları incelenmiştir. Aynı zamanda ileri yaştakiler devam etmeye daha eğilimli bulunmuş, bununla birlikte başvuru kaynağı ve dışsal motivasyon artırıcı özelliklerin bulunması devam etmeyle ilişkili bulunmamıştır (Hird ve ark., 1997).

Hilton ve Frankel (2003)’in adli vakalarda yapılan öfke yönetimi programlarının terapötik değeri konulu çalışmasında; adli psikiyatri servisinde bulunan mental sağlık problemi olan 64 yetişkin kadın ve erkek hastanın katılımıyla gerçekleşmiş çalışmasında; öfke ve öfke kontrol davranışları adli ve psikiyatrik çevreler için yaygın bir problem olarak gösterilmiştir. Problemin yalnızca öfkeyi doğrudan tecrübe eden kişileri değil aynı zamanda bu kişilerle ilişki kuran diğer bireyleri de etkilediği belirtilmiştir. Bu çalışma için yapılandırılmış, bilişsel terapi temelli terapötik bir program geliştirilmiştir. Bu program güvenli bir psikiyatrik çevrede oldukça spesifik olarak dizayn edilmiş ve doğrudan hastaların ihtiyaçlarına yönelmiştir. Ancak, bu pilot program beklenen başarıyı göstermemiştir.(Hilton ve Frankel, 2003).

Ireland (2004)’ın 18-20 yaş aralığındaki erkek mahkumların katılımıyla gerçekleştirdiği öfke yönetimi terapisi konulu çalışmasında; kısa grup temelli öfke yönetimi çalışmasının etkililiği değerlendirilmiştir. Çalışmaya 87 mahkum katılmıştır. Bu kişilerin 50’si deney grubunu, 37’si kontrol grubunu oluşturmuştur.

12 seanslık uygulamadan iki hafta önce ve 8 hafta sonra ölçüm alınmıştır. Deney grubu seansların tamamlanmasının ardından alınan ölçümlerde kontrol grubuna kıyasla önemli derecede daha düşük öfke düzeyi göstermiştir. Kontrol grubunda ise ölçümler sonucunda bir değişiklik olmamıştır. (Ireland, 2004).

Howells ve arkadaşlarının (2005)’nın cezaevinde bulunan ortalama 28 yaşında olan mahkumlara yönelik kısa öfke yönetimi programı konulu çalışmalarında; öfke kontrolü eğitimi alan saldırganlar kontrol grubuyla karşılaştırılmış. Genel olarak tedavi öncesi ve sonrası ölçümlerde deney ve kontrol grupları arasında anlamlı fark bulunamamıştır (Howells ve ark.,2005).

Uluslararası alanda, ceza infaz kurumlarında ve adli psikiyatri servisinde yapılan öfke kontrol programlarının genel olarak etkili olduğu bulunmuştur.

Türkiye’de ise Bogenç’in (1998) grupla psikolojik danışmanın suça yönelmiş gençlerin kendine saygı düzeylerine etkisini incelemek amacı ile yapmış olduğu çalışması Ankara’da ve ıslahevinde 24 hükümlü gencin katılımı ile gerçekleştirilmiş olması nedeni ile alandaki sınırlı çalışmalardan biridir.

Bu çalışmanın sonucunda, etkileşim grubu yaşantısının suça yönelmiş gençlerin kendine saygı düzeylerini olumlu yönde etkilediği bulunmuştur.

Bogenç (1998)’in çalısmasının yanı sıra, Basut(2004)’un ıslahevi ve tutukevinde kalan ergenlerle yapmış olduğu, ergenlerin başa çıkma örüntüleri ve bu örüntülere etki eden değişkenlerin belirlenmesinin amaçlandığı çalışmasında bu tür programların suça yönelen ergenlere etkili stresle başa çıkma örüntülerinin kazandırılmasında etkili olacağı, gerek kurum içinde gerekse kurumdan çıktıktan sonra sağlıklı bir yaşam sürdürmelerine katkı sağlayacağı; ayrıca söz konusu eğitimlerin tekrar suç isleme eğilimini büyük oranda engelleyeceği bulunmuştur. (Basut, 2004).

Ayrıca eleştiri olarak ekleyebileceğim noktalardan biri şudur ki:yazarın üslubuna bakarsak her ne kadar mutluluğun önlenmesinden basit bir faktör gibi söz edildiği kanısına ulaşsak da mutluluğu sağlamak halihazırda çok fazla faktörü içeren karmaşık bir konudur. Yani mutluluk konusunda bir araştırma oluşturuluyorsa bir çok farklı sosyo-ekonomik bileşenden, ülke içerisindeki demokrasiden ya da ülkenin kültürel özelliklerinden bahsedilmelidir.

Ancak yine de ilgili makaledeki temel düşünce gelişmiş ülkelerin politikasına etki etmek konusunda örnek olabilirse inanılmaz yararlılık gösterebilecektir. Nitekim Bhutan sürdürdüğü politika bakımından diğer ülkeler için önemli bir örnek oluşturmaktadır. Her ne kadar dünyadaki ekonomik veya bilimsel üretime belirgin katkı sağlamasa da ürettiği orijinal ekonomik ve kültürel modelle tüm dünyaya örnek olmaktadır.

Sonuç olarak dünya açısından suçu önlemek açısından insanların mutluluklarının temel alındığı bir modelin oluşturulması felsefesinin belirlenmesi oldukça yararlı olabilir. Bu konudaki araştırmaların artmasının da bu yöndeki pratik değişikliklerin ateşleyicisi olabileceği umulmaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

Kaynakça

Dogan T, Sapmaz F (2012) Oxford Mutluluk Ölçeği Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin

üniversite öğrencilerinde incelenmesi [Examination of psychometric properties of the Turkish version form of the Oxford Happiness Questionnaire in university students]. Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 25:297–304 doi:10.5350/DAJPN2012250401. 2.Helliwell J ve Wang

S(2012) The state of world happiness. In:Helliwell J, Layard R and Sachs J(eds) World Happiness Report.

Earth Institute, Colombia University, 10-57.

Helliwell J and Wang S (2012) The state of world happiness. In: Helliwell J, Layard R and Sachs

J (eds) World Happiness Report. Earth Institute, Columbia University, 10–57.

Fray B and Stutzer A (2002) What can economics learn from happiness research?

Journal of Economic Literature 2: 402–435.

Balkaya, A. ve Ceyhan, E. “Lise Öğrencilerinin Suç Davranışı Düzeylerinin Bazı Kişisel ve

Ailesel Nitelikler Bakımından İncelenmesi”, Aile ve Toplum Eğitim Kültür ve Araştırma Dergisi, 3(11):13-27, 2007.

HAINS, A.A. (1989).“An Anger-Control Intervention With Agressive Delınquent Youths.”

Behavioral Residential Treatment, 4(3), 213-230.

GUERRA,N.G., SLABY,R.G.(1990). “Cognitive Mediators of Aggression in Adolescent Offenders:2.

Intervention”. Developmental Psychology, 26(2), 269-277.

HIRD, J.A., WILLIAMS,P.J., MARKHAM,D.M.H.(1997). “Survey of attendance at a community-based anger

control group treatment programme with referance to source of referral, age of client and external motivating features”. Journal of Mental Health (UK), 6(1).

HILTON,N., FRANKEL, A. (2003).“Therapeutic value of anger management programmes in forensic setting”.

The British Journal of Forensic Practise, 5(2), 8-15.

IRELAND, J.L.(2004). “Anger Management Therapy With Young Male Offenders: An Evaluation of

Treatment Outcome.” Aggressive Behavior, 30, 174-185.

HOWELLS, K., DAY,A., WILLIAMSON,P., BUBNER, S., JAUNCEY,S., PARKER,A., HESELTİNE,

K.(2005). “Brief anger management programs with offenders: Outcomes and predictors of change”.

The Journal of Psychiatry&Psychology, 16(2), 296-311.

BOGENÇ, A.A.(1998). Grupla Psikolojik Danışmanın Suçlu Gençlerin Kendine Saygı Düzeylerine Etkisi.

Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.

BASUT, E. (2004). Islahevi ve Tutukevlerinde Kalan Ergenlerin Başa çıkma Örüntüleri. Yüksek Lisans Tezi,

Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

 

daubert tarihçesi

Özet

Daubert Standartları

İnsanlık tarihinde yasaların ortaya çıkmasıyla beraber bu süreçteki analiz ve araştırmalar da şekillenmeye başlamıştır. Bu şekillenme süreci bilimin ve bilimsel metodun gelişmesiyle beraber  hem daha komplike hem de daha nesnel bir analiz sürecine dönüşmüştür. Bu makalede de bu analiz sürecine etki eden önemli kişilerden olan Daubert’ten söz edilecektir. Ayrıca daubert standartlarıyla incelenen somut uygulamalara değinilecektir.

GİRİŞ

Daubert standardı bilimsel delilin mahkemede kabul edilebilirliği açısından bir diğer dönüm noktası olan Daubert-Merrel Dow Pharmaceuticals Inc. davasında, 1993 yılında, Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesinin verdiği karara dayanan standartlardır. Google scholar üzerinde “daubert standard” şeklinde arama yapıldığında bu konudaki geniş araştırmaların olduğu sonucuna ulaşabiliriz zira 32.300 sonuç görünmektedir.(16.11.2016)

Daubert standartlarına göre bir bilimsel yöntem;

  • Test edilmiş ve doğru sonuçlar vermekte ise,
  • Akademik bir hakem tarafından kontrol edilmiş ve yayınlanmış ise,
  • Bilinen ve potansiyel hataları biliniyor ise,
  • Konunun uzmanı sayılan kişilerin bilimsel topluluklarda geçerliliği var ise,
  • Tekniği ve sonuçları yeterli açıklıkta anlatılabiliyor ise ancak mahkemede geçerli sayılabilir.

Bu karardan sonra birçok adli bilimler uzmanı çalıştıkları metotların Daubert’in tanımladığı kriterlere uygunluğu ile ilgili çalışmalar yapmışlardır1 2 . Günlük rutin işlerinde bilimsel yöntemler kullanan/kullanması gereken adli bilimcilerin bu standartlardan haberdar olması ve kullandıkları yöntemlerin bu standartların neresinde olduğunu sorgulaması beklenen bir gerçekliktir.

Avukatların, cumhuriyet savcılarının ve mahkemelerin de karşılarına delil olarak çıkan bilimsel yöntem sonuçlarını yorumlarken yöntemlerin geçerliliğini bu kriterlere göre sınaması, adaletin tecellisi için çok önemli bir basamaktır. Bu nedenle de bu kriterler doğrultusunda kullanılan ya da kullanılacak yöntemlerin sınanması gerekmektedir.

Daubert standartlarından öncesine değinmek bu standardizasyon sürecini anlamamıza yardımcı olabilir. Daubert öncesinde Amerika’da bir bilimsel yöntemin mahkemede geçerli sayılabilmesi için ortaya konulmuş birtakım standartlar bulunmaktaydı. Bunların ilki 1923 yılında Frye tarafından Amerika Birleşik Devletleri davasında sistolik kan basınçlarındaki değişikliklere göre çalışan bir yalan makinesinin delil olarak kabul edilip edilmeyeceği ile ilgili tartışma üzerine ortaya çıkmıştır.

Bunun sonucunda delilin geçerliliğinin ölçülmesinde Frye standardı olarak isimlendirilen teknik ortaya çıkmış ve buna göre bir tekniğin geçerli sayılabilmesi için o alanda kalifiye uzman ya da uzmanlar olmasının yeterli olmayacağına karar verilmiştir. Kullanılan yöntemin de genel kabul görmüş bir yöntem olması gerekliliği getirilmiştir.3

Davanın sonucunda ise bilimsel yöntemin, alanında genel kabul gören temeller üzerine dayanması gerektiği, sistolik kan basıncına bağlı çalışan yalan makinesinin henüz otoritelerce genel kabul görmüş bir yöntem olmadığı kanısına varmıştır.

Yine ilgili kararın reddine neden olacak olası Daubert kriteri şöyle olabilir.

“Tekniği ve sonucu detaylı olarak anlatamamaktadır.” Teknik de aynı zamanda yalanı anlamada yeterli değildir. Nitekim sistolik kan basıncı ile yalan söyleme arasında çok doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır. Yine poligrafların çok sayıda yanlış pozitif verdiği bilinmektedir. Ancak ileride geçerliliği sağlanmış modern beyin görüntüleme yöntemleriyle beraber belki mahkemede delil olarak kullanılacak ölçüde geçerliliği olan deliller elde edilecektir. Bu konuda başarıyı garanti edecek istatistiksel rakamsa yine belirsizdir.  Kaldı ki yalan makinesinin çok güvenilir bir şekilde sonuç vermesi adalet sistemindeki sonuçları çok derinden etkileyebilir.

Yine araştırmaları da çok fazla etkileyebilir. Örneğin diğer biyolojik delillerle karşılaştırılmasıyla alakalı araştırmalar ortaya çıkabilir.

Bu standartlarla ilgili somut başka bir araştırmaysa psikolojik otopsinin delil olarak kullanımıyla ilgilidir. Psikolojik otopsi  adli psikolojiyle ilgili bir terimdir. Kişinin ölümüne neden olacak psikolojik faktörler araştırma konusudur. Adli tıp kurumlarında da bir rutin olarak yer alır. klinik ve bilimsel bir araştırma metodu olarak psikolojik otopsi, 1950’lerin sonları ve 1960’lerın başlarında,  Los Angeles bölgesinin baş adli tabibi olan Theodore Curphey ile birlikte çalışan Los Angeles intiharı önleme merkezi’nden Norman Farberow, Robert Litman ve Edwin Schneidman tarafından etkin bir şekilde kullanılmış ve geliştirilmiştir. Psikolojik otopsi primer olarak kullanılırken özellikle vaka kontrol çalışmalarında (Cavanagh, Carson, Sharpe, & Lawrie, 2003) intihara dair risk faktörleri giderek daha fazla öğrenilmiştir. Yine bununla beraber ilgili olarak klinik ve profilaktik çalışmalarda da artış olmuştur.

Her ne kadar psikolojik otopsi olarak tanımlanan araştırma süreci ölümü açıklamada diğer tıbbi teknik açıklamaların bir tamamlayıcısı olarak düşünülse de bu konuda  daubert kriterleri çerçevesinde eleştirilmiştir.

Tüm pozitif yönlerine rağmen psikolojik otopsiye yönelik yöneltilebilecek öncelikli eleştiri kişilerin öldükten sonra sorgulanamaz ve gözlenemez sorgulanamaz olmalarına dair eleştiridir ve bu araştırmayı kompleks ve anlaşılamaz yapar.(Cavanagh et al., 2003;Ogloff& Otto, 1993) Ayrıca diğer kişilerden kişinin psikolojisine dair bilgi alınması da olayın belirsizliğini artırmaktadır. Kişinin psikolojik durumunu değerlendirmede başkalarının görüşlerinin temel alınması yeterli değildir. Bu da araştıracak sistemin yetersizliğine dair bir eleştiri olarak düşünülebilir. Bilim çevreleri tarafından kabul görmesinde engel teşkil edebilecek oldukça tartışmalı görünen bir konu olarak düşünülebilir. Yine bunun ötesinde klinik psikolojinin araştırma yöntemlerinin ürettiği veriler biyolojinin ürettiği veriler kadar keskin ve kabul görmüş değildir.

Psikoteşhis yöntemleri de duygusal travmaların incelenmesinde adli değerlendirmede büyük bir rol oynamaktadır. (Blau, 1984; Heilbrun, 1992; Matarazzo, 1990). Yine psikoteşhis testlerinin adli bilimlerde kullanılması çok yoğun bir şekilde eleştirilmiştir. (e.g., Faust & Ziskin, 1988; Ziskin, 1995)

Ek olarak bazı ölçeklerin Daubert standardına uyup uymadığıyla alakalı bazı araştırmalar yapılmıştır.  Örneğin “child abuse potential inventory” ve “parenting stress index” daubert standartlarını karşılarken “parent child relationship inventory” ve “Bricklin Perceptual Scale daubert” standartlarını karşılamamakta olduğu söylenmektedir (Yañez, & Fremouw, 2004).

Ayrıca klinik tanı verme iddiası olan rorschach testi de yine yoğun eleştiri altındadır. Araştırmalara göre de Rorschach testi skorları yoğun bir şekilde hatalıdır ve normal insanların uyumsuz gözükmesine neden olur. (Wood, , Nezworski, 2001)

İki ilgili standardın popülerlik açısından karşılaştırılması yapıldığında Daubert standardının Frye standardının yerini aldığı görülecektir.4 Ancak bu iki standart birbirinden tamamen birbirinden farklı değildir. Daubert’in standardı aslında Frye’ın standartlarının daha iyi tanımlanmış hali olarak düşünülebilir. İkisinin kriterleri arasında çok fazla benzerlik kurulabilir.

Daubert akademik olarak geçerliliği kabul edilen ve bilimsel dünyada kabul edilen delilleri kabul  etmeliyiz demekle aslında Frye’nin doğru yöntem kullanılması gerekliliğine de değinmektedir. Nitekim doğru yönteme dayanmayan bir çalışma akademik sayılmaz. Ayrıca Daubert’e göre de kalifiye uzmanları kabul etmesi tekniği yine geçerli kılmamaktadır. Nitekim daha kompleks Daubert kriterlerine göre kalifiye uzmanlar yeterli değildir.

Bu nedenle Daubert’in standartlarını ayrı standartlar olarak kabul etmek yerine gelişmiş, detaylandırılmışı olarak nitelendirmek daha doğru olabilir.

Ek olarak Amerikan Federal Mahkemesinin 1993 yılında verdiği ve “Daubert Kararı” olarak anılan karara göre, yargılama hakimleri, bilirkişilerin vereceği teknik ve bilimsel verilerin, yargılama konusu vakıaların anlaşılmasına veya üzerinde karar vermeye yardımcı olup olmayacağını, bilirkişi jüri önüne çıkmadan incelemek zorundadır. Dolayısıyla hakimler bilirkişi sorgulamasının bilimsel geçerliliğinin metodolojik ve mantıksal temelleri bulunup bulunmadığını ve metodolojik temellerin yargılama konusunu oluşturan uyuşmazlığa uygulanmasının mümkün olup olmadığına dair bir ön inceleme yapacaklardır.

Bu ön inceleme, bilirkişi görüşlerinin bir teste tabi tutulması anlamına gelmektedir. Buna göre, bilirkişi açıklamalarının:

  1. Sınırları belirlenmiş ve bunun test edilebilir olması gerekir.
  2. İncelemeye ve değerlendirmeye tabi tutulabilir olması gerekir.

III. Alınan bilginin hata oranı, istatistiksel olarak belirlenebilir olmalıdır.

  1. İlgili bilim çevresinde kabul görmüş olmalıdır.

Hakim bu ön incelemesi sonucunda, bilirkişi görüşlerinin uygunluğuna karar verdiği taktirde taraf, bu delili yargılamaya getirebilecektir.

Üzerinde bir çok tartışma bulunan bu kararla, bilirkişi denetiminin iki boyutlu hale geldiği, bir taraftan bilirkişiliğin dış denetiminin yapılacağı ki Daubert standartları dış denetim olarak adlandırılmaktadır, diğer taraftan klasik nitelikteki iç denetimin yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu karar üzerine Avustralya’da da tartışmalar yaşanmış ve sonuç olarak bu standartların çok katı olduğu fikrine varılmıştır .

Amerika’da Daubert kararından sonra 1997 ve 1999 yıllarında verilen iki kararda açıkça ifade edilmemekle birlikte Daubert standartlarının uygulama dışında bırakıldığı ve Fyre standartlarına geri dönüldüğü görülmektedir  .İngiltere’de bilirkişilerin mahkemeye sunulmalarında, hakim tarafından yapılan bir ön sorgu, bilirkişinin incelenen uyuşmazlığın çözümü için yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olup olmadığı konusunda karar vermeye yardımcı olmaktadır. Bu aşamada bilirkişi adayının eğitimi inceleme konusu yapılmaktadır.

Ancak bu sorgunun ağırlığı, Daubert kararında verilen standartlara tabi değildir. Dolayısıyla bilirkişinin denetimi genel olarak tanıkların denetimine bağlı kılınmıştır. Yine İngiliz uygulamasında, bilirkişinin görüşleri, mahkemeye sunulan diğer delillerle derhal çürütüldüğü taktirde, hakime müdahale imkanı tanınmaktadır.

Tarafların Bilirkişiler Üzerinde Etkinliğini Azaltıcı Uygulamalar a Bilirkişi Raporlarının Önyargılama Aşamasında Açıklanması Bilirkişi raporlarının ön yargılama aşamasında karşılıklı olarak değişimi, bunların taktik silahlar olarak kullanılmalarını engelleyecektir. Böylece taraflar arasındaki uyuşmazlığın gerçekte hangi noktalarda toplandığı açıklığa kavuşacak, taraflar arasında önyargılama aşamasında oluşabilecek uzlaşmalar teşvik edilmiş olacaktır.

Bilirkişi raporlarının karşılıklı olarak değişiminden sonra, karşı tarafın bilirkişisine, raporunda belirttiği hususları açıklayıcı sorular yöneltilmesine de izin verilmektedir . Raporların açıklanmasıyla, taraflar ilk açıkladıkları raporlarla bağlı hale gelecekler ve sonradan bunlara müdahale imkanları azalacaktır.

Bilirkişi Toplantıları Taraf bilirkişilerinin ön yargılama aşamasında toplanmalarının sağlanması, bunları taraflardan uzaklaştırıcı bir önlem olarak düşünülmüştür . Bilirkişilerin toplantı yapmaya teşvik edilmesi sadece bir arada konuyu tartışmaları olarak yorumlanmamalıdır. Bu toplantı sonucunda, bilirkişilerden, hangi konularda uzlaşmaya vardıkları, hangi konularda uzlaşma olmadığı yönünde bir açıklama beklenmektedir. Avustralya uygulamasından, bu tip toplantıların oldukça faydalı olduğu ve yargılamayı kısalttığı belirtilmektedir.

Sonuç olarak daubert kararları hukuk konusunda yoğun bir etkiye sahip olmuş ve insanların yargılanma sürelerini ciddi şekilde etkilemiştir. Gelecekteki araştırmaları ve yargılamaları da etkilemeye devam edeceği kuşkusuzdur. Ancak makalede temel olan aslında delilin nasıl olması gerektiğinden doğan felsefi sorundur. Bu sorun ve değerlendirme belki gelecekteki bir zamanda daha doğru ve kesin olacaktır. Yargılama ve hukuk da buna göre evrilecektir.

 

 

Kaynakça

  1. Orofino S. Daubert v. Merrell dow pharmaceuticals inc: the battle over admissibility standards for scientific

evidence in court. Journal of Undergraduate Science 1996;3:109-11.

  1. Daubert et al. v Merrell Dow Pharmaceuticals Inc.: United States Supreme Court; 1993

[https://www.law.cornell. edu/supct/html/92-102.ZS.html Cited: 27.07.2015].

  1. Giannelli, PC. The admissibility of novel scientific evidence: Frye v. United States, a half-century later.

Columbia Law Review 1980;80(6):1197-250. 15. Orofino S. Daubert v. Merrell dow pharmaceuticals inc: the battle over admissibility standards for scientific evidence in court. Journal of Undergraduate Science 1996;3:109-11. 16. Daubert et al. v Merrell Dow Pharmaceuticals Inc.: United States Supreme Court; 1993 [https://www.law.cornell. edu/supct/html/92-102.ZS.html Cited: 27.07.2015].

  1. http://www.atlanticlegal.org/daubertreport.pdf

5.Cavanagh, J.T.O., Carson, A. J., Sharpe M., & Lawrie, S. M. (2003). Psychological autopsy  studies of

suicide: A systematic review. Psychological Medicine, 33, 395–405.

6.Ogloff, J., & Otto, R. (1993). Psychological autopsy: Clinical and legal perspectives, St Louis Law Review, 37, 607–646.

7.Yañez, Y., & Fremouw, W. (2004). The application of the Daubert standard to parental capacity measures.

American Journal of Forensic Psychology, 22(3), 5-28.

8.Blau, T. H. (1984). Psychological tests in the courtroom. Professional Psychology:

Research and Practice, 15, 176-186

9.Faust, D., & Ziskin, J. (1988, July). The expert witness in psychology and

psychiatry. Science, 241, 31-35.

  1. Wood, J., Nezworski, M., Garb, H., & Lilienfeld, S. (2001). The misperception of psychopathology:

Problems with the norms of the Comprehensive System for the Rorschach. Clinical Psychology: Science and Practice, 8, 350-373.

  1. Yargılamada bilirkişilik müessesesi hakkında mukayeseli çalışma görüşme taslağı

Erişim tarihi:16 Kasım 2016, http://www.abgm.adalet.gov.tr/pdf/Yarg%C4%B1lamada%20Bilirki%C5%9Filik%20M%C3%BCessesesi.pdf

 

information technology and turkey

 

After information technology has become a vital part of our daily lives, awareness of media literacy has increased in Turkey. With the rise of globalisation, the structure of media ownership in Turkey changed under the pressure of new media technologies and commerce.

Since Turkey is still a developing country with a high degree of dependency on the global media, Turkish citizens’ increasing level of critical thinking through the media literacy would be the core element to expand the culture of democracy.

Media literacy has been widely debated in Turkey since the early 2000s. Information technology has become a part of law system since 2007.

Even the Turkish law system include general iframes which are necessary for the safety of citizens, Turkish Law system in terms of the information technology is not coherent and clear .  For example it is not enough to define the iframe of online criminal activities.

Therefore Turkish law system includes parts that make censorship legal. As far as i can tell online crime prevention is generally all about blocking the web site. But crime prevention policy must include a compehensive approach. Temporary solutions like blocking the web site can not be beneficial for citizens.

But i think my country have promising projects that can create efficient results. Today, Media literacy classes have appeared in the secondary school curriculum as an optional subject since 2006 with the cooperation of RTÜK (Radio and Television Supreme Council).  In my opinion media literacy education can make a significant impact on information technology related criminal issues. Also Media literacy education meets the needs of the students to be wise consumers of media and improve their critical thinking skills.

Therefore our goverment have started to develop strategies to prevent online scamming activities. There are Turkish commercials that are made by our government to warn people against scammers, but even with the effort that they made, activity of scammers are still highly common in Turkey.

In my opinion the strategies that the Turkish government choose are highly superficial. Texting every citizen of Turkey and writing that they should not believe the people who introduce themselves as members of the police department is not an efficient way to stop crime. Because scammers can easily change their methods. This type of solution only improve creative thinking skills of criminals.

As a result Turkey needs a comprehensive legal framework about information technology to safeguard human rights and prevent crime and abuse. Authorities should foster the availability of communication networks and digital services for everyone. Thereupon media literacy education must be a part of educational system.

suç korkusu ve dünya

 

 

                                               SUÇ KORKUSU VE DÜNYA

 

Suç korkusu, dünya kriminoloji literatüründe son 35–40 yıldır tartışılan ve üzerine ulusal ve uluslararası çok sayıda araştırmanın yapıldığı sıcak bir konudur (Örn. bkz: Adu-Mireku, 2002; Borooah/Carcach, 1997; Mawby vd., 2000; Miceli vd., 2004; Salmi vd., 2004; Whitley/Martin, 2005).

Özellikle batı dünyasında suç korkusu, kamu politikalarına yön veren siyasilerin ve uygulayıcılar olarak bürokratların gündeminde hemen her zaman en üst basamaklardaki yerini korumaktadır (Clemente / Kleiman, 1977). Zira suç korkusunun negatif etkilerinin azaltılması, suç ve suçun etkileriyle mücadelede en hayati parçalardan biri olarak kabul edilmektedir (Brooks, 1974).

Suç korkusunun sosyal ve politik gündemlerde hatırı sayılır bir yer almasının en önemli nedeni, hiç şüphesiz suç korkusunun birey ve topluma çıkarmış olduğu faturadır. Korku, nedenleri ve sonuçları itibariyle üzerinde dikkatle durulması gereken önemli bir olgudur.

Vanderschueren (1996), nüfusu yüz binden büyük yerleşim yerlerindekilerin suç mağduriyet oranını inceleyen çalışması, dünya geneline bakıldığında büyük kentlerde yaşayan insanların yarıdan fazlasının beş yıllık bir dönem içerisinde herhangi bir suça maruz kaldığını ortaya koymaktadır. Konuyla ilgili tablo incelendiğinde, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin çoğunlukta olduğu Afrika kıtasının suça maruz kalma oranlarının daha yüksek olduğunu görülmektedir. Bu durum sağlıksız kentleşme süreciyle ortaya çıkan suçta artış olgusunun bir işareti olarak algılanabilir. Bununla birlikte suç olgusunu sadece sağlıksız kentleşme süreci ile ilişkilendirmek yanlış olacaktır.

Tablo incelendiğinde, kişi başına düşen milli geliri en yüksek ülkelerin yer aldığı Kuzey Amerika ve Batı Avrupa’nın da azımsanamayacak suç istatistiklerine sahip olduğunu görülür.

 

 

Benzer bir biçimde, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kentleşme ve suç arasındaki ilişkiyi inceleyen bir başka çalışma 1993 yılı içerisinde nüfusu beş yüz bini geçen kentlerdeki suç oranının nüfusu elli binden az olan yerleşim yerlerine göre dört kat daha fazla olduğunu ortaya çıkarmıştır (Levitt 1998). Bu durum özellikle nüfusu kalabalık olan kentlerde suç işleme oranlarının arttığının bir göstergesi olarak kabul edilebilir.

Suç ve kentleşme arasındaki ilişkinin bir diğer boyutu ise kentte artan suç oranı ile birlikte özellikle gelir düzeyi yüksek sakinlerin kenti terk etme ve taşrada yaşama oranlarındaki yükselmedir.

Cullen ve Levitt (1996:166-167), yapmış oldukları çalışmada, artan suç oranlarının mağdurlara verdiği doğrudan zararların dışında kent merkezinde yaşayanların kenti terk etme davranışı içerine girdiklerini belirtmişlerdir. Artan suç oranı ile birlikte kentten ayrılma davranışı daha çok eğitim düzeyi yüksek ve çocuklu ailelerde gözlemlenen bir olgu olduğunu belirtmektedir.

 

ABD’DEKİ SUÇ KORKUSUNUN SOSYODEMOGRAFİK ANALİZİ

Bu çalışmada, Amerikalı yetişkinler arasındaki suç korkusunun sosyo-demografik bağıntıları analiz edilmiştir. ABD’de yapılan Genel Sosyal Araştırması’nın (General Social Survey) veri setinden yararlanılarak, 850 yetişkinden oluşan bir örneklemle sosyo-demografik faktörlerin suç korkusuna etkisi değerlendirilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkiyi değerlendirmek üzere seçilen ikili lojistik regresyonun analizinin sonuçlara göre, yüksek gelirli insanlar daha az suç korkusuna sahiptir. Amerikalı erkekler, kadınlara kıyasla suç mağduru olmaktan daha az korkmaktadırlar.

Siyahlar ve diğer ırk grupları beyazlara kıyasla daha çok suç korkusuna sahiptirler. Sosyal sınıfı düşük olan katılımcıların suç korkusuna sahip olmaları daha çok muhtemeldir. Son olarak, televizyon izleme süresi, yaş ve eğitim ile suç mağduru olma korkusu arasında önemli bir bağıntı bulunamamıştır.

Amerika Birleşik Devletleri’nin genelinde suç oranları azalmasına rağmen suç korkusu toplumsal ve özel hayatta hala önemli bir problem olarak görünmektedir (Whitley ve Prince, 2005). Suç korkusu hayatın her kesitinde etkili olmakla birlikte, insanların yaşam kalitesini de etkilemektedir (Grabosky, 1995; Green vd. 2002, Doran ve Burgess, 2012). Suç korkusu, insanların gerek fiziksel aktivitelerini sınırlamakta gerekse de ruh sağlığını tehdit etmektedir (Stafford vd., 2007). Son 20 yıl içerisinde suç oranlarındaki düşüşe rağmen (Galloup, 2010) Amerikan toplumunun hala suç mağduru olmaktan korkması, toplumda suça dair korkuların altında yatan nedenleri araştırmaya teşvik etmektedir (Bayley ve Anderson, 2006).

Suç korkusu araştırmalarının çoğunda bireysel özellikler, toplumsal çeşitlilik ve sosyal düzensizlik gibi etkenler ele alınmaktadır (Lane ve Meeker, 2000). Bununla birlikte, kentlere özgü etkenlerden kaynaklanan suç korkusu da pek çok çalışmanın ana konusu olmuştur. Sosyal ve ekolojik çevrenin insanların güvenlik algısı üzerinde belli etkileri olduğu ve yüksek düzeyde suç mağduru olma korkusu taşıyan insanların, şehirlerin sosyal olarak düzensiz bölgelerinde yaşadıkları çalışmalarla ortaya konmuştur (Lögdberg vd., 2004; Whitley ve Prince, 2005). Şehirlerin belirli bölgelerinde ve sosyo-ekonomik düzeyi düşük yerleşim yerlerinde (ABD’de genellikle azınlık gruplarının yaşadıkları yerlerde) korkuyu artıran önemli etkenler tespit edilmiştir. Özellikle, sosyal düzensizliğin yaşandığı kentlerin bazı bölgelerinde, terk edilmiş ve bakımsız evlerin varlığı, sokak çetelerinin faaliyetleri ve hatta uyuşturucu madde satıcılarının olduğu bir çevre, halkı olumsuz yönde etkilemekte ve güvenlik duygusundan yoksun bir şekilde yaşamalarına neden olmaktadır. Dolayısıyla, kentlere özgü etkenler insanların kaygı ve stres düzeylerini arttırmaktadır(Pain, 2000; Lögdberg vd., 2004). Bu durumu destekler mahiyette, Rutter (1981) kentlerin bazı bölgelerinde yaşayan insanların sosyal düzensizlik ve suç olayları gibi faktörlerden dolayı suç korkusundan daha çok etkilenmeye meyilli olduklarını ileri sürmüştür (akt. Lögdberg vd., 2004). Mevcut yazın incelendiğinde suç korkusunu tetikleyen pek çok sosyal ve ekolojik faktör göze çarpmaktadır. Bu çalışmada ise Amerikalı yetişkinler arasında görülen suç korkusunun sosyo-demografik bağıntıları analiz edilmiştir. Bununla birlikte, daha önceki çalışmalarda televizyon izlemenin suç korkusuna dair etkileri nadir olarak çalışılan bir konudur (Weitzer ve Charis, 2004). TV haberleri ve diğer haber programlarının suç olaylarına aşırı vurguda bulunarak ve yaşanan olumsuz tecrübeleri ve olayları görsel-işitsel olarak izleyicilere ulaştırarak, çevrenin güvensiz olabileceği algısını izleyicilerin bilinçaltına yerleştirmesi, adeta suç mağduru olma korkusunu işlemesi ve yaygınlaştırması akademik olarak incelenmesi gereken bir konudur. Bundan dolayı, bu çalışma televizyon izlemenin suç korkusuna etkisini de test etmiştir. Sosyal medyanın, TV haberciliğinin ve diğer mobil iletişim araçlarının en yaygın kullanıldığı bir ülke olan ABD’deki suç mağduru olma korkusuna ilişkin bulguların farklı bir sosyo-kültürel yapıya sahip ülkemiz literatürüne aktarılması amaçlanmıştır.

Çalışmada, literatür taraması, yöntem, veri analizi ve sonuçların değerlendirilmesine yer verildikten sonra, gelecekte yapılacak çalışmalar için önerilerde bulunulmuş ve çalışmanın sonuçları esas alınarak, problemin çözümüne yönelik hususlara değinilmiştir.

 

 

 

 

Toplumsal bir sorun olarak suç korkusu ve tanımı

İsveç’te yapılan bir başka çalışmada, Lögdberg vd. (2004) şehirde yaşayan erkeklerin kırsal bölgede yaşayan erkeklere kıyasla suç mağduru olmaktan daha fazla korktuklarını bulmuşlardır. Donder vd. (2005) yaşlı insanlardaki suç korkusuna etki eden önemli faktörleri incelemişler ve ilerleyen yaşın suç korkusunu etkileyen önemli bir unsur olduğunu tespit etmişlerdir.

Çalışmalar, ayrıca yüksek suç korkusu taşıyan insanların, şehirlerin sosyal olarak düzensiz bölgelerinde yaşadıklarını ortaya koymuştur (Lögdberg vd., 2004; Whitley ve Prince, 2005).

Bulgulara göre, suç korkusu, kentsel ekolojinin ortaya çıkardığı stres faktörlerinden kaynaklanmaktadır. Şehirden kaynaklı stres faktörleri bireylerde kaygı ve gerginlik düzeylerini artırmaktadır (Lögdberg vd., 2004). Dupéré ve Perkins’e (2007) göre kentsel bölgelerin sosyo-ekonomik özellikleri suç korkusunun önemli bir belirleyici faktörüdür. Ekonomik ve sosyal olarak dezavantajlı mahalleler, suç korkusuna yol açan olumsuz stres faktörlerini de barındırmaktadırlar. Bu tarz yerleşim yerlerinde sosyal bağların zayıf olması ve sosyal kontrolün de bu nedenle az olması (sorumluluk sahibi mahalle sakinleri ya da komşu gözetimi programının yokluğu) suç mağduru olma korkusunu arttırmaktadır. ABD’nin Florida eyaletinde yapılan bir başka çalışma ise yerel televizyon haberlerinin suç oranlarının yüksek olduğu çevrelerde suç korkusunu daha da arttırdığını göstermektedir (Weitzer ve Kubrin, 2004).

Bu etki diğer çalışmalarda tam olarak ispatlanamasa da televizyondaki suç haberleri suç korkusunun kaynaklarından biri olarak görünmektedir (Grabosky, 1995). Suç belli bir bölgedeki mağdurlar için ciddi bir problem olmakta, bu suçlarla ilgili televizyon haberleri ise dünyada yaşayan milyonlarca insan üstünde şok edici bir etki bırakmaktadır (Lowry vd., 2003).

Suç korkusunun sosyal hayata yansıması Suç mağduru olmaktan korkan insanlar, mağdur olmamak ve kendi bireysel alanlarında güvende olmak için bazı davranış çeşitleri geliştirme eğilimindedirler. Gates ve Rohe’a (1987) göre, suç mağduru olmamak için insanlar sakınma, koruma ve ortak girişim davranışları olmak üzere üç tür davranış sergilerler (akt. Lane ve Meeker, 2000). Toplumun yaşadığı belli alanlarından uzak durma ya da evden çıkmama gibi sakınma davranışları bireyin eylemlerini kısıtlayarak mağdur olma riskini azaltmaktadır. Bu tarz korunma davranışları daha çok tepkisel yaklaşımlar olup, silah edinme ve dışarıda yalnız kalmama gibi bireysel korunma tedbirleri almaya sebep olmaktadır.

Suç önleme stratejileri ve programları; Suç ve suçluluğun önlenmesi denilince pek çok kimsenin aklına suçluları yakalayıp adalete teslim ederek potansiyel suçluları, caydırma, suçlunun davranışını değiştirme ve böylece gelecekte işlenecek olan suçların önüne geçme çalışmaları gelebilir. Fakat günümüzde suçun önlenmesi denilince bu nosyon kastedilmemekte, daha suç işlenmeden önce sebeplerini ve işlenme fırsatlarını çeşitli müdahale stratejileri ile azaltma çalışmaları anlatılmak istenmektedir.

Klasik hale gelmiş bir tasnife göre, suçun önlenmesi konusunda üç temel perspektif vardır: Birincil suç önleme, gerçek ve potansiyel suçluları dikkate almadan suç işleme imkanlarını azaltan suç önleme stratejileri; ikincil suç önleme, suçluluğu önlemeyi yani suç işleme riski altında bulunduğu düşünülen kimseleri hedefleyen politikaları; üçüncül suç önleme, en az bir suçtan mahkum olanlarını esas itibariyle mahkeme tarafından verilen cezaları uygulamak suretiyle suç kariyerlerine devam etmelerini engellemeyi yani suçluların rehabilitasyonunu ifade eder (Dağ, 2003: 106-109).

 

Çağdaş bir toplumda da polisin temel görevi; suçu önlemek ve ortaya çıkarmak, toplumsal düzenin sağlanması ve korunması, acil durumlarda kişilere destek sağlamak, insan haklarını korumayı ve saygıyı içerir (Kelly, 2000: 28).

Suçun Önlenmesi

Suç olgusuna uzun vadeli ve kalıcı çözüm bulabilmek için bir yandan suçun nedenlerinin bilimsel olarak araştırılması diğer yandan suçla mücadelenin yine bilimsel veri ve metotlar kullanılarak yasal ve meşru sınırlar içerisinde yürütülmesiyle mümkündür. Dolayısıyla polislik alanında yapılan bilimsel çalışma ve yayınlar suç ile mücadelede en az polisiye operasyonlar kadar önemli ve gereklidir.

Suç korkusu, değişik suç türleri için farklı derecelerde kendini göstermektedir. En çok korkulan, mağdur olunabileceği düşünülen suç çeşitlerine bakıldığında, birçok insan, özellikle yaşlılar, hırsızlık, kapkaç ve gaspa karşı özel bir korku duymaktadırlar. Geceleri duyulan suç mağduru olma korkusu ise gündüze göre daha fazladır. Bunun yanı sıra, yalnız kanunlara saygılı vatandaşlar değil, suç işlemiş olanlar ve potansiyel suçlular da suç mağduru olma korkusunu taşımaktadır.

Suç önleme konusunda bilinçlendirme çalışmalarında ulaşılması gereken dört önemli hedef kitle bulunmaktadır. Bu hedef kitle şunlardır (Geleri, 2006): 1.Genel olarak toplumun hepsi. 2.Potansiyel suç mağdurları (yaşlılar, çocuklar, özürlüler ve bayanlar).

3.Yüksek risk grubundaki kişiler (kuyumcular, veznedarlar ve döviz büroları).

4.Gerçek (fiili) suç mağdurları.

Suç önleme kampanyaları bu alan içerisinde önemli bir yere sahiptir. Bu projenin daha geniş kitlelere hitap edebilmesi ve başarıya ulaşabilmesi için halkın bu konularda bilgilendirilmesi, ikna edilmesi, gönüllü olarak bu çalışmalara katılması ve destek vermesi çok büyük bir önem taşımaktadır. Bu bağlamda; kolluk güçleri, ilgili kamu ve özel kuruluşlar, sivil toplum örgütleri ve vatandaşlar, bir araya gelerek can ve mal güvenliği ile ilgili olarak alınabilecek önlemler konusunda işbirliği yapmalı, yazılı ve görsel basının desteğini de sağlamak suretiyle toplumsal duyarlılık oluşturulmalıdır. Yaşlılar, çocuklar, özürlüler ve bayanlar suç mağduru olma riskini diğerlerine göre daha yüksek seviyede taşıyan potansiyel mağdur tiplemeleridir. Bu gruplarda yer alan kişiler, herhangi bir suça maruz kalmaları halinde kendilerini güçlü bir şekilde savunma yeteneğinden mahrumdur. Kuyumcular, döviz büroları ve veznedarlar, mesleki durumları ve sahip oldukları ekonomik değerleri nedeniyle toplumun diğer üyelerine göre daha fazla hedef olma riskini taşırlar. Her gün rutin bir şekilde yüksek miktarda nakit para ve/veya altın bulunduran veya alışveriş yapmak amacıyla gelen paralı kişilerin bulunduğu bu tür yerler ve işyeri sahipleri, potansiyel suçlular için oldukça cazip hedeflerdir. Suç önleme kampanyalarının üçüncü önemli hedef kitlesi ise gerçek (fiili) suç mağdurlarıdır. Bu mağdurlar uğramış oldukları zararın giderilmesi, ileride bir daha mağdur olunmaması için alınması gereken tedbirler konusunda bilgilendirilmeli ve bilinçlendirilmelidir.

Grabosky (1995) suç korkusunun karmaşık doğasıyla başa çıkabilmek için kamu ve özel sektördeki girişimcilerin birbirleri ile işbirliği içerisinde olmaları gerektiğini belirtmektedir. Bu anlamda, toplum suç önleme ve daha güvenli bir ortam sağlama yönünde düzenli toplantılarla bilgilendirilmelidir. Johnson-Dalzine vd.’ne (1996) göre, suçu önleme stratejilerine yönelik çalıştaylar yaşlı insanların suça maruz kalma olasılıklarını düşürme yönünde tutum ve alışkanlık geliştirmelerinde yardımcı olmuştur. Diğer yandan, problem üzerinde medyanın farkındalığının artırılması, toplumu ilgilendiren bu önemli probleme karşı duyarlılığı artıracaktır.

Problemin çözümünde atılacak bu adımlar, suça maruz kalmayı ve televizyon ekranlarındaki korkunç görüntüleri azaltacaktır. Televizyon programları ile bilinçaltına yerleştirilen suç korkusunu çözmenin en iyi yolu bu alanda politika geliştirilmesi ile mümkündür. Mevcut çalışmalar medyanın kendi çabasıyla televizyon programlarını nasıl düzenlediğine dair kısıtlı bilgi sunmaktadır.

Ancak, konu hakkında kamu kurumları, özel kurumların tedbirlerine kıyasla daha iyi sonuçlar elde edebilirler. Nitekim güvenli bir ortam sağlamak hükümet ve kanunları uygulayan kurumların en elzem görevlerinden birisidir. Dahası, resmi kurumlar toplumdaki suç korkusunu azaltmaya yönelik uygulanacak birçok program ile uzun vadede daha önemli bir rol üstlenebilir.

Grabosky’nin (1995) çalışması resmi düzeyde atılacak adımlarla ilgili görüşü desteklemektedir. Bu çerçevede, kanun uygulayıcı kurumlar ve kamu kurumları suç önlemeyi, suç olayları hakkında bilgilendirme yayınları yapma ve vatandaş dostu iletişim merkezleri oluşturma gibi toplum odaklı programlarla nispeten başarabilirler. Ayrıca, problemin çözümüne toplum ve medya işbirliği ile odaklanılırsa, insanların zihnindeki suç korkusu azalacak ve yaşam kalitesi de artacaktır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

1.ADU-MIREKU, Samuel (2002, “Fear of Crime Among Residents of Three Communities in Accra, Ghana,” International Journal of Comparative Sociology, 43/2: 153-168.

2.CLEMENTE, F./KLEIMAN, M. B. (1977), “Fear of Crime in the United States: A Multivariate Analysis,” Social Forces, 56/2: 519-531.

  1. Vanderschueren, F., (1996), “From violence to justice and security in cities” , Environment and Urbanization Vol 8, No 1, April, pages 93-112 .

4..BROOKS, James (1974), “The Fear of Crime in the United States,” Crime and Delinquency, 20/3: 241-244.

  1. Levitt, D, S,. (1998) “The Relationship between Crime Reporting and Police: Implications for the Use of Uniform Crime Reports” Journal of Quantitative Criminology, Vol. 14, No. 1, ,61-81
  2. Cullen J, B ., Levitt D, S,. (1999), “Crime, Urban Flight, and the Consequences for Cities”. Review of Economics and Statistics 81(2): 159-169.
  3. WHITLEY, R. & Prince, M. (2005) “Fear of crime, mobility and mental health in inner-city London, UK”, Social Science & Medicine, 61, ss. 1678–1688.

8.STAFFORD, M., Chandola, T., & Marmot, M. (2007) “Association between fear of crime and mental health and physical functioning”, American Journal of Public Health, 97 (11), ss. 2076-2081.

  1. LOGDBERG B, Nilsson L. L, Levander M. T, & Levander, S. (2004) “Schizophrenia, neighbourhood, and crime”, Acta Psychiatr Scand, 110, ss. 92–97.
  2. WEITZER, R. & Charis, E. K. (2004) “Breaking news: How local TV news and real-world conditions affect fear of crime”, Justice Quarterly, 21(3), ss. 497-520.
  3. GRABOSKY, P. N. (1995) Fear of crime and fear reduction strategies. AIC publications, 44, 1-5. Erişim adresi: http://www.aic.gov.au/publications/tandi/tandi44.html
  4. LOWRY, D. T., Nio, T. C. J., & Leitner, D. W. (2003) “Setting the public fear agenda: A longitudinal analysis of network TV crime reporting, public perceptions of crime, and FBI crime statistics”, Journal of Communication, 53 (1), ss. 61-73.
  5. LANE, J. & Meeker, J. W. (2000) “Subcultural diversity and the fear of crime and gangs”, Crime & Delinquency, 46 (4), ss. 497-521.

14.WHITLEY, R. & Prince, M. (2005) “Fear of crime, mobility and mental health in inner-city London, UK”, Social Science & Medicine, 61, ss. 1678–1688.

  1. Kelly, L., Kadınlar ve Çocuklara Yönelik Şiddete Karşı Polislikte Görüş,

Yenilik ve Uzmanlık, Council of Europe: 2000

16.Geleri, Aytekin, (2006), “Türkiyede Suç Mağdurlarına Yardım ve Destek Mekanizmaları”, Bahar, H.İ. Suç Mağdurları, Ankara: Adalet Yayınları.

17.GRABOSKY, P. N. (1995) Fear of crime and fear reduction strategies. AIC publications, 44, 1-5.

  1. JOHNSON-Dalzine, P., Dalzine, L., & Stanley, C. M. (1996) “Fear of criminal violence and the African American elderly: Assessment of a crime prevention strategy”. The Journal of Negro Education, 65 (4), ss. 462-469.

19.GRABOSKY, P. N. (1995) Fear of crime and fear reduction strategies. AIC publications, 44, 1-5

 

enfal suresi ganimetlere yaklaşım

bu makale ekşi sözlükteki ufku iki katına çıkaran şeyler başlığında yazılan enfal suresi ganimetlere yaklaşımla alakalı eleştiriye yönelik hazırlanmıştır. (ilgili metinden kısaca bahsettim.)

ayet kırpma uzmanları gelip kuranı bütünsel yapısından alıp güya kurandaki ayetleri islam çok savaşçı aslında üretmeyi bilmiyor ki diye eleştirmişler. güya bunun da ufku iki katına çıkarması gerekiyormuş.

güya islam toplumlarının geri kalma sebebi de buymuş. ki kuran hakkında hiçbir şey bilmeyen sadece bu ayetleri gören biri için mantıklı görünebilir, öncelikle aşağıdaki ayetleri ve ilgili eleştiriyi okuyalım bakalım:

“-sana savaş ganimetlerini soruyorlar. de ki: ganimetler allah ve peygamber’e aittir.(enfal suresi 1.ayet)

+haydaaa!
-tamam la tamam.

-ganimet olarak aldığınız herhangi bir şeyin beşte biri allah’a, resulüne, onun akrabalarına….(enfal suresi 41. ayet)

-sana savaş ganimetlerini soruyorlar.

elbette ganimetleri soracaklardı. boşuna mı o kadar fethe(!) çıktılar.

kuran’da tam 13 ayette ganimet kelimesi geçer. enfal suresi ganimet dağıtımına ilişkindir.”
şimdi ilgili sureyi kuran içerisindeki diğer savaşla ilgili sureleri beraber inceleyelim ordan iki ayet aldım koparttım bunları analiz edeceğim şeklinde değil, aa tabi fethe çıkmışlar eleştirisi de oldukça salakça nitekim kurana göre kafana göre canın sıkıldıkça savaş ilan edemezsin.
aynı sure içinde yer alan başka bir ayet.
“27. ey iman edenler! allaha ve peygambere hainlik etmeyin. bile bile kendi (aranızdaki) emanetlerinize de hainlik etmeyin. ”
burada emanet kavramına değiniliyor ve bu şiddetli bir şekilde emrediliyor.
ayrıca ilgili surede kimlerle savaşıldığı hakkında :
“30. hani kafirler seni tutuklamak veya öldürmek, ya da (mekke`den) çıkarmak için tuzak kuruyorlardı. onlar tuzak kuruyorlar. allah da tuzak kuruyordu. allah tuzak kuranların en hayırlısıdır. ”
şimdi düşünelim birisi seni öldürmeye çalışıyor, sen ne yapacaksın, kendini korumayacak mısın? ne yaparsa yapsın mı diyeceksin?
sonra diyelim düşman olan şahsı yakaladın ne yapacaksın? hapse atmayacak mısın? diyelim ki attın. peki sonrasındaki kalan malları ne yapacaksın? yakacak mısın? kalan mal peygamber döneminde ne olabilir ki zaten? adamın banka hesabına mı el koyacaklar sanki? o zamanlar ne kadar taşınabilir mal var ki ?

“Ayırım gününde, iki ordunun karşılaştığı günde kulumuza indirdiğimize ve ALLAH’a inanıyorsanız, bilin ki elinize geçen her ganimetin beşte biri ALLAH’ın ve Elçisinindir. Bu pay, akrabalar, öksüzler, yoksullar ve yolda kalmışların hakkıdır. ALLAH herşeye Güç Yetirendir.”
bu ayette diyor ki öksüzler yoksullar ve yolda kalmışlara veriliyor diyor. zaten allah resulünün hayatında anlatılana göre adam sarayda mı yaşıyor? ne sanıyorsunuz ki?
kuranda ekonomik paylaşımın nasıl yapılması gerektiğine dair çok açık bir ayet:

“71. Allah rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar, ellerinin altındakilere kendi rızıklarını vermiyorlar ki, o rızık hususunda eşit olsunlar. Yoksa Allah’ın nimetini inkâr mı ediyorlar?”
yani kuran’a göre kişiler farklı yönetimsel hiyerarşide yer alabilirler ama eşit kazanmalılar.
bu eleştiren adam ayrıca bahsetmiş apple gibi markaları yaratan batı toplumları çok çalışkan falan. bu toplumsal zenginliğin bencil de bir tarafı yok mu? türkiye’de aynı işi yaparak avrupadaki adamdan daha az kazanmıyor muyuz? avrupalı bir ülkede iş bulacak durumda olmana rağmen avrupalıların yasaları sana dur bakalım work visa’n nerde demiyor mu? çok çalışkan çin ürünlerini üretirken kaç işçinin emeğini sömürüyor?

[https://sozluk.alimallah.com/enfal-suresi-186 enfal suresi]
[https://sozluk.alimallah.com/nahl-suresi-1538 nahl suresi]